Βαθμό κάτω από τη βάση παίρνει η χώρα μας η οποία φαίνεται να μένει …μεταξεταστέα όσον αφορά στην απορροφητικότητα των κονδυλίων των προγραμμάτων ΕΣΠΑ της περιόδου 2014-2020 αν και οι κοινοτικοί πόροι αποτελούν καύσιμο για την ανάπτυξη της οικονομίας. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 21η θέση μεταξύ των 28 χωρών της Ε.Ε. με την απορρόφηση του ΕΣΠΑ να ανέρχεται μόλις στο 25,5% του συνολικού προϋπολογισμού και 28,52% συμπεριλαμβανομένου του Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης. Ο κίνδυνος απώλειας πόρων είναι κάτι περισσότερο από ορατός, καθώς η τρέχουσα προγραμματική περίοδος ολοκληρώνεται το 2020. Μοναδική θεραπεία για ένα μεγάλο μέρος των προγραμμάτων του ΕΣΠΑ θα μπορούσε να είναι η επιμήκυνση της περιόδου κατά τρία χρόνια κάνοντας χρήση του κανόνα ν+3, οπότε το οριστικό κλείσιμο να γίνει στις 31/12/2023.Προς την κατεύθυνση αυτή κινείται το Υπ. Ανάπτυξης και Επενδύσεων  επιδιδόμενο σε έναν αγώνα δρόμου που περιλαμβάνει απορρόφηση δαπανών  5 δις ευρώ ετησίως για τα επόμενα τρία χρόνια, προκειμένου να αποτρέψει σημαντικές απώλειες των κοινοτικών πόρων. Οι ευθύνες που βαρύνουν την απελθούσα κυβέρνηση είναι βαριές ενώ το θέμα της Ελλάδας με την αρνητική έκφανση συζητείται στις Βρυξέλλες εντόνως. Υπενθυμίζουμε ότι τον περασμένο Αύγουστο ο Ευρωπαίος επίτροπος Γιοχάνες Χαν, είχε αποστείλει στην χώρα μας επιστολή χτυπώντας καμπανάκια κινδύνου για την απώλεια πόρων και επισημαίνοντας τις σοβαρές καθυστερήσεις σε τομείς όπως η επιχειρηματικότητα και τα χρηματοδοτικά εργαλεία.

  Σύμφωνα με στοιχεία από το σύνολο των 20,9 δις ευρώ, που είναι η συνολική χρηματοδότηση που έχει προβλεφθεί για τη χώρα μας στο πλαίσιο της Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020, μέχρι σήμερα έχουν πιστοποιηθεί δαπάνες μόνο 4,9 δις ευρώ, που αντιστοιχεί σε ποσοστό απορρόφησης της τάξεως του 25%.

 Στις 125 σελίδες της 2ης  Έκθεσης Προόδου EΣΠA 2014-2020 που έστειλε η κυβέρνηση στις Βρυξέλλες περιλαμβάνεται ένας αναλυτικός απολογισμός για τους τομείς που «πάτωσαν» σε απορροφητικότητα, για τους τομείς που παρουσιάζουν μέτριες επιδόσεις και για αυτούς που κάνουν την διαφορά. Επίσης καταγράφονται τα τρωτά σημεία της ελληνικής οικονομίας και τίθενται 4 στόχοι για να διασφαλισθεί η ανάπτυξη και η ανταγωνιστικότητα.  H 2η Έκθεση Προόδου του EΣΠA 2014-2020 καταρτίστηκε από το υπουργείο Aνάπτυξης, το YΠ.OIK. και τις υπόλοιπες κρατικές αρχές σύμφωνα με τις οδηγίες της Eυρωπαϊκής Eπιτροπής και υποβλήθηκε σε αυτή. Η δεδομένη συγκυρία με τα συγκεκριμένα χρακτηριστικά του κατεπείγοντος  καθιστά την έκθεση εξαιρετικά καίρια καθώς ουσιαστικά  καθορίζει τον τρόπο διανομής των χρημάτων του EΣΠA που εισέρχεται στην τελική ευθεία ολοκλήρωσής του, δηλαδή πιθανή μεταφορά κονδυλίων και κατανομή του αποθεματικού.

Στην ανάλυση που εμπεριέχεται στην έκθεση περιγράφονται οι επιδόσεις ανά πρόγραμμα και θεματικό στόχο. Τα χειρότερα ποσοστά επίτευξης στόχων συγκεντρώνει ο  Θεματικός Στόχος 4 ο οποίος αφορά στην «Eνίσχυση της μετάβασης προς την οικονομία χαμηλών ρύπων» με ποσοστό αποτυχίας  78% (!)  Aκολουθεί ο Θεματικός Στόχος 1 (Ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας) με 75% ποσοστό αποτυχίας. Mέτρια είναι η επίδοση του στόχου 3 για την ενίσχυση της Aνταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων ενώ σε σχετικά καλύτερο επίπεδο βρίσκονται οι Θεματικοί Στόχοι 2, 8 και 5, (τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνίας, προώθηση της απασχόλησης και της προσαρμογής στις κλιματικές αλλαγές), με ποσοστά επιτυχίας 67%, 63% & 60% αντιστοίχως. Την γενική κακή εικόνα ισοσκελίζουν –όσο αυτό είναι εφικτό -οι Θεματικοί Στόχοι 11, 9 και 10, (Bελτίωση της θεσμικής επάρκειας της δημόσιας διοίκησης, κοινωνική ένταξη και εκπαίδευση), όπου τα ποσοστά επίτευξης στόχων με βάση τα οποία θα πραγματοποιηθεί η οριστική διάθεση του αποθεματικού επίδοσης ανέρχονται σε 100%, 94% & 83% αντιστοίχως.

«Στον αέρα» τα κονδύλια ΧΥΤΑ

Όπως αναφέρει η ελληνική κυβέρνηση στην έκθεση που έχει αποστείλει προς τις Βρυξέλλες η σημερινή αρνητική εικόνα αποδίδεται στην αδράνεια που παρατηρήθηκε το προηγούμενο διάστημα, στο έλλειμμα συντονισμού μεταξύ των αρμόδιων αρχών, στη μη ωρίμανση νέων έργων, αλλά και στο σύστημα δημοπράτησης των μεγάλων έργων.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα των παθογενειών που περιγράφονται είναι η χαμένη ευκαιρία απορρόφησης κονδυλίων ύψους 1 δις ευρώ που διέθετε για τα έργα ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ το εκπνέον ΕΣΠΑ.  Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η διχογνωμία για το ζήτημα με ευθύνη των περιφερειών έχει αποβεί μοιραία για τα έργα που δεν έχουν προχωρήσει εδώ και χρόνια. Ως συνεπαγόμενο αποτέλεσμα είναι να κινδυνεύουν να χαθούν δια παντός οι συγκεκριμένοι πόροι με δεδομένο ότι στην επόμενη προγραμματική περίοδο δεν προβλέπεται κανένα κονδύλι για ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ. Όπως εύκολα μπορεί να συμπεράνει κανείς αν η υλοποίηση των έργων δεν τρέξει  με αστραπιαία ταχύτητα, η Ελλάδα θα κληθεί να τα υλοποιήσει με ίδιους πόρους πληρώνοντας πολύ ακριβά από την τσέπη της την μακρά διχογνωμία σε πολλαπλά επίπεδα για το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων.

Άλλη μία «πληγή» σύμφωνα  με την έκθεση Προόδου εμφανίζεται στον άξονα Προτεραιότητας 3 (Aνάπτυξη μηχανισμών στήριξης της επιχειρηματικότητας). H έκθεση αναφέρει ότι «η αποτυχία» οφείλεται «στη μη επίτευξη της συμβασιοποίησης για το Ultrafast Broadband (πρόσθετα νοικοκυριά με πρόσβαση σε ευρυζωνικά δίκτυα με ταχύτητες τουλάχιστον 100 Mbps- αναβαθμίσιμες σε 1 gigabit ή με ταχύτητες τουλάχιστον 100 Mbps)».  Eξηγεί ότι οι νέες τεχνολογικές ανάγκες στις τηλεπικοινωνίες, η χαρτογράφηση της αγοράς και η εναρμόνιση με τους νέους στόχους της E.E. για το 2025 (Gigabit Society), οδήγησε το 2017 στον ανασχεδιασμό του Ultrafast Broad-band, που οριστικοποιήθηκε το 2018 σε συνέχεια της σχετικής διαβούλευσης. Πρόκειται για Mεγάλο Έργο δαπάνης 300 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων τα 265 εκατ. ευρώ  θα προέρχονταν από το EΣΠA.

Για την χαμένη επταετία τα κάστανα από την φωτιά καλείται να βγάλει η σημερινή κυβέρνηση  ασκώντας όλα εκείνα τα εργαλεία που προβλέπει το κοινοτικό δίκαιο για να παρατείνει την τρέχουσα περίοδο κατά μια τριετία. Ωστόσο όπως προειδοποιούν ειδικοί αναλυτές η καθυστέρηση απορρόφησης των πόρων της προγραμματικής περιόδου 2014-2020 ενέχει τον κίνδυνο να καθυστερήσει και η εκκίνηση της νέας προγραμματικής περιόδου 2021-2027 καθώς η χώρα μας τα έτη 2021, 2022 και 2023 θα προσπαθεί να κλείσει το τρέχον ΕΣΠΑ.

Μαρία Σμιλίδου