Οι Όρνιθες, του αεί επίκαιρου Αριστοφάνους, στη Μαριούπολη

Του Μάρκου Μπόλαρη*

Η πρόσκληση αφορούσε Φεστιβάλ της Ομοσπονδίας Ελληνικών Συλλόγων στη Μαριούπολη της Ουκρανίας.

Τέτοιες ημέρες Ιούνιος 2009. Αφορούσε τα μέλη της Επιτροπής Αποδήμου Ελληνισμού της Βουλής.

Τον αρχικό δισταγμό τον ξεπέρασα όταν βρήκα στον φάκελο το πρωτότυπο , το αποσταλθέν από τους οργανωτές κείμενο, πρόσκληση και πρόγραμμα εν ταυτώ:

“ΜΕΓΑ ΓΙΟΥΡΤΗ”

Οι διοργανωτές δεν μιλούσαν για φεστιβάλ, αλλά μας καλούσαν σε Μέγα Γιορτή!

Κάτι τρέχει εδώ!

Σήκωσα το τηλέφωνο και δήλωσα συμμετοχή!

Ναι, με ενδιαφέρει η “Μέγα Γιορτή”!

Με ένα σοβιετικής κατασκευής Antonov πετάξαμε από τη Θεσσαλονίκη. Εντυπωσιάστηκα διαπιστώνοντας ότι ο επικεφαλής του πληρώματος, όταν ολοκληρώθηκε η επιβίβαση,  ασφάλισε την πόρτα του αεροσκάφους δένοντάς την με χοντρό  σκοινί και επιδεξιότητα βαρκάρη.

Στην Κριμαία,

οι Έλληνες είναι από την εποχή των αποικισμών  επτά – οκτώ αιώνες προ Χριστού ! Όλη η χερσόνησος, εάν την πούμε χερσόνησο αφού πιο πολύ νησί θα την έλεγε κάποιος, η Κριμαία των Ελλήνων με τις ισχυρές ελληνικές αποικίες, τις ελληνίδες πόλεις στην Ταυρίδα, την περίφημη Θεοδοσία των Μιλησίων, το Παντικάπιο, το Νυμφαίο, την Άκρα, την Ευπατορία, την Χερσόνησο. Μια άλλη ελληνική χερσόνησος στις βόρειες ακτές του Ευξείνου, μια Ελλάδα με τα όλα της, τον πολιτισμό, τις τέχνες, τους ναούς, τα γράμματα, το εμπόριο, την βιοτεχνία, τις επαφές και τις συναλλαγές και τους πολέμους με τους αλογοκαβαλάρηδες πολεμιστές της στέπας, τους Σκύθες.

Τυχαίο τάχα είναι ότι την Ιφιγένεια, την θυγατέρα του Αγαμέμνονα που διέφυγε την σφαγή στην Αυλίδα για τον εξευμενισμό των Θεών ώστε να αποπλεύσουν τα καράβια με τον στρατό των Αχαιών για την Τροία, τούτη την Ιφιγένεια την βρίσκουμε μετά  στην Ταυρίδα, όπως μας περιγράφει ο κορυφαίος των τραγωδών ο Ευρυπίδης, στην τραγωδία που διδάχτηκε στα 414 π. Χ., ως Ιφιγένεια εν Ταύροις, την βρίσκουμε να υπηρετεί ως Ιέρεια που εξαγνίζει τα θύματα των ανθρωποθυσιών, των θυσιών που τελούνται  στον Ναό της Θεάς Άρτεμης, εκεί όπου καταφτάνουν ο αδερφός της Ορέστης κι ο Πυλάδης, επιδιώκοντας την αρπαγή του αγάλματος της Θεάς, κυνηγημένοι από τις Ερινύες, όμως συλλαμβάνονται και με εντολή του βασιλιά της Ταυρίδας Θόα οδηγούνται για σφαγή, αφού προηγουμένως καθαρθούν! Εκπληκτική η τραγική πλοκή, οδηγούσα σε κάθαρση των τοιούτων παθημάτων!

Κι είναι ατέλειωτη αυτή η παρουσία των Ελλήνων και στους μετέπειτα χρόνους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, κι είναι συνεχής και συνεπής ώστε η Χερσόνησος, ονομάζεται Σεβαστούπολη κι έχει το ίδιο όνομα μέχρι σήμερα κι είναι δίπλα της η Συμφερούπολη, που ξαναμάθαμε οι Ελλαδίτες από τον νεοφανέντα Άγιο Λουκά τον γιατρό, Επίσκοπο αυτής, μια  πορεία ελληνικής  διαχρονίας στους χρόνους της χριστιανοσύνης και της Ρωμέικης πια Αυτοκρατορίας, αφού η μεταφορά της πρωτεύουσας στην Κωνσταντίνου Πόλιν ενίσχυσε τους Ρωμιούς της Κριμαίας, που χρησίμευσαν κι ως ασπίδα κι οχύρωμα  στο βορρά, Ακρίτες πολλαπλώς. Παρουσία λαμπρή, ιστορική διαδρομή περιφανής μέχρις ότου η Αυτοκράτειρα της Ρωσίας η Αικατερίνη, που κάποιοι την λένε Μεγάλη, αποφάσισε να εκκενώσει την Κριμαία από ένα πληθυσμό που έμενε εκεί δυo χιλιάδες πεντακόσια χρόνια, να διώξει τους απογόνους των Ελλήνων αποίκων και των Ακριτών της Ρωμέικης χριστιανικής Αυτοκρατορίας, ώστε να μεταφέρει σ’ αυτήν Ρωσικό πληθυσμό!

Εγένετο! Αυτοκρατορική και γαρ εντολή!

Και οδεύοντας παραλιακά, ανατολικά,

όλος ο λαός, γέροι και νιούτσικοι, μανάδες με μωρά, ζωντανά κι υποζύγια, κι άντρες αρματωμένοι ένα γύρο, όδευσαν μήνες , αργόσυρτα και βασανιστικά, κατά μήκος των ακτών της Θάλασσας του Αζόφ, με ότι από τα νοικοκυριά τους επιτράπηκε να πάρουν μαζί τους, αυτοί οι απ’ αιώνων κύριοι κι ιδιοκτήτες της Ταυρίδας, κι οδηγήθηκαν στον βορειότερο μυχό της περίκλειστης αυτής Αζοφικής θάλασσας, που μόνον μέσω του Κιμμέριου Βοσπόρου επικοινωνεί με την Μαύρη Θάλασσα, και εκεί, από το μηδέν ανασκουμπώθηκαν να χτίσουν καινούργια πατρίδα κι  ανήγειραν πάνω σε λόφο εποπτεύοντα την θάλασσα μια πόλη,  που αφιέρωσαν στην Παναγία και την είπαν Μαριούπολη!

Να, για αυτήν την Μαριούπολη ταξιδεύαμε οι της Επιτροπής Αποδήμου. Για ένα τετραήμερο απίστευτων εμπειριών από την αρχοντική γενιά των εκπληκτικών Ελλήνων, των γόνων κι απογόνων της Ιφιγένειας εν Ταύροις, της Θεοδοσίας και της Χερσονήσου, της Σεβαστουπόλεως και της Συμφερουπόλεως, των αθηναϊκών τριήρεων και των κωνσταντινοπολίτικων χελανδίων , αυτών που οργάνωναν την Μέγα Γιουρτή!

Πράγματι για τούτες τις εμπειρίες στη Μαριούπολη, εμπειρίες ζωής, εμπειρίες που εμπλούτισαν απαράγραφτα την κοινοβουλευτική μας θητεία πρέπει να ασχοληθώ εκτενέστερα! Το αποθησαυρισμένο υλικό, ναι, υλικό μόνον τεσσάρων ημερών, αρκεί για την έκδοση βιβλίου !

Όμως, με το σημείωμα αυτό προτίθεμαι να σας καταστήσω κοινωνούς μιας κορυφαίας εμπειρίας, ανείπωτης έντασης!

Πάλιν στα 414 π.Χ. ο άλλος κορυφαίος, ο των κωμωδών, ο Αριστοφάνης διδάσκει στα Μεγάλα Διονύσια τους Όρνιθες! Είναι έντονη στην Αθήνα η απογοήτευση από την τροπή του Πελοποννησιακού Πολέμου, είναι έκδηλη η κατάπτωση των Πολιτικών πραγμάτων στην Αθήνα, κι ο ποιητής διακωμωδεί τους κόλακες του Δήμου, καταγγέλλει τους συκοφάντες που δηλητηριάζουν τα δημόσια πράγματα! Με τολμηρή φαντασία και με ανάλαφρο ποιητικό λόγο επιχειρεί έξοδο από την καθημερινότητα της κατάπτωσης και αναζητάει καταφυγή στο βασίλειο του παραμυθιού, στο βασίλειο των πουλιών!

“- Χαυτηί γλαύξ.

– Τι φής; τις γλαυκ’ Αθήναζ’ ήγαγεν;

– Κίττα, τρυγών, κορυδός, ελεάς, υποθυμίς, περιστερά, νέρτος, ιέραξ, φάττα, κόκκυξ, ερυθρόπους, κεβλήπυρις, πορφυρίς, κερχνής, κολυμβίς, αμπελίς, φήνη, δρύοψ!

– Ιού, ιού των ορνέων!

– Ιού, ιού των κοψίχων!

– Οία πιπίζουσι και τρέχουσι διακεκραγότες”

Αριστοφάνης!

Σαν να απαριθμεί, σαν να προσκαλεί, όπως ο Έποψ, την πολύχρωμη πληθώρα των πουλιών, που εγκαταβιούν ή και παραχειμάζουν στον υγροβιότοπο της Κερκίνης, της Βόλβης, στις εκβολές του Αλιάκμονα σήμερα!

Είχαμε σε προσκληθεί η αντιπροσωπεία της Βουλής των Ελλήνων, σ’ ένα κεφαλοχώρι ελληνικό στα περίχωρα της Μαριούπολης. Μας υποδέχτηκαν, διοργανωτές κι αρχές, στο κτίριο του Λυκείου, κτίσμα σοβιετικής κατασκευής, λιτό  κι  απέριττο, που είχε ωραίες αίθουσες, άνετες εγκαταστάσεις, ανοιχτά γήπεδα ποδοσφαίρου και εξαιρετικούς χώρους κλειστού γυμναστηρίου, ποιητικής αίθουσας χορού και μεγάλου αμφιθεάτρου! Δεν μας είχε προετοιμάσει η ψυχή όλων των δράσεων, η Πρόεδρος κ. Αλεξάνδρα, για ότι επρόκειτο να επακολουθήσει!

Αιφνιδιαστήκαμε!

Στη σκηνή του αμφιθεάτρου , σε ένα μεγαλοχώρι της Ουκρανικής στέπας,

μια κεφάτη ομάδα νέων παιδιών , οι τελειόφοιτοι της Γ’ Λυκείου, εκστασιασμένα, καλοδιδασκαλεμένα, χαρούμενα, ποιοτικά

μας μύησαν στην αρχαία ελληνική κωμωδία, στους Αριστοφανικούς Όρνιθες, όπως τους είχε διδάξει στο Ηρώδειο ο Κάρολος Κούν, με την αιθέρια μουσική του Μάνου Χατζηδάκη, τα κουστούμια του Γιάννη Τσαρούχη και την χορογραφία της Ραλλούς Μάνου στα 1959!

Ναι, με τα κουστούμια του Γιάννη Τσαρούχη!

Τα έραψαν οι ελληνίδες μανάδες στο προάστιο της Μαριούπολης στη στέπα!

Άναυδοι!

Εν αρχή, άναυδοι!

“- Εποποποί ποποί ποποποποί ποποί

–  Ιώ ιώ ίτω ίτω

-Τόρο τόρο τοροτίξ

– Κικαβαύ κιβαβαύ

– Τόρο τόρο λιλιλίξ …”!

Κι οι μαθητές , στις χορογραφίες της Ραλλούς  στις νότες της εμπνευσμένης κορύφωσης της μουσικής του Μάνου στροβιλίζονταν στον χορό των πουλιών , των Αριστοφανικών Ορνίθων!

Μας παρέσυραν τα παιδιά!

Μας καθήλωσαν!

Μας μάγεψαν!

Αντιλήφθηκα μια στιγμή, ότι υγράθηκε το μάγουλό μου κι έσπευσα να σκουπίσω το δάκρυ της συγκίνησης, της ευτυχίας!

Ενώ καταιγιστικά χειροκροτήματα επιβράβευαν την ποιότητα και το κέφι, την ένταση και την χαρά της απόδοσης, αναζήτησα την Αλεξάνδρα . Την παρακάλεσα να μου συστήσει τον υπεύθυνο για την θεατρική αυτή μαγική παράσταση, τον αίτιο της κορυφαίας αυτής εμπειρίας ζωής! Εμπειρίας ζωής για τους μαθητές που το διδάχτηκαν και το ανέβασαν στη σκηνή, εμπειρίας για τους συμμαθητές τους στο Λύκειο, εμπειρίας για τους Έλληνες της Μαριούπολης που το απόλαυσαν και εν τέλει για εμάς τους απολύτως αιφνιδιασμένους!

Ενώ η Πρόεδρος κα Αλεξάνδρα Προσένκο – Πιτσατζή  αναζητούσε την φιλόλογο , που είχε την ιδέα κι ανέλαβε την υλοποίηση της παράστασης, θυμήθηκα το σκάνδαλο που είχε προκαλέσει η παράσταση στην Αθήνα , όταν η ζωντανή κι ολόφρεσκη προσέγγιση και το ανέβασμα  του αριστοφανικού κειμένου συγκρούστηκε με τον αποστεωμένο ακαδημαϊσμό, κι εξ αυτού ο σπουδαίος γελοιογράφος Φωκίων Δημητριάδης ανέλαβε να σατιρίσει, αριστοφανικώς, τον απαγορεύσαντα την δεύτερη προγραμματισμένη παράσταση Υπουργό Προεδρίας της Κυβέρνησης Καραμανλή Κων. Τσάτσο, σκιτσογραφώντας κοντά του μια κότα – όρνιθα με λουρί!

Εμφανίστηκε στον πλαϊνό διάδρομο

μια σεμνή ύπαρξη ! Φυσιογνωμία!

Η φιλόλογος – θεατρολόγος!

Πενήντα πέντε – πενήντα οκτώ χρόνων.

Φορούσε ένα φουστάνι αξίας 2 ή 3 ευρώ.

Όμως, στο πρόσωπο,

με τα άσπρα λυτά μαλλιά της,

στα όμορφα χαρακτηριστικά της,

στα ήρεμα έξυπνα μάτια της

πόση ποιότητα!

Ίσα που πρόλαβα να την συγχαρώ!

Εξαφανίστηκε!

Δεν την ένοιαξε η προσωπική της προβολή!

Της αρκούσε η εμπειρία της παράστασης!

Η Ιφιγένεια εν Ταύροις, του Ευρυπίδη,

στα 414 π.Χ. κι

Οι Όρνιθες του Αριστόφανη, την ίδια χρονιά!

Κι εμείς , στην Ταυρίδα,

στα 2009

αξιωθήκαμε μετοχής στο θαύμα , γευόμενοι την ποιότητα μιας παράστασης αριστοφανικής, ως “ένα υπαίθριο πανηγύρι του γήινου χρώματος και της παιδικής χαράς” , όπως είχε γράψει η Le Mont στα 1962 για την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης, μέτοχοι γενόμενοι της κορύφωσης που συνιστούσε η ΜΕΓΑ ΓΙΟΥΡΤΗ,  που σύναξε όλους τους Έλληνες της Ουκρανίας στη Μαριούπολη!

Κείμενο αναφοράς οι Όρνιθες,

νύν και αεί, για την αναζήτηση εξόδου από την κατάπτωση των της πολιτικής μας καθημερινότητας!

Κι ο Αριστοφάνης, ως έποψ, διαχρονικός

οδηγός για βασίλειο του παραμυθιού,

της εξόδου από την αθλιότητα, πριν να οδηγηθούμε  σε ήττα στον πόλεμο και σε γκρέμισμα των Μακρών Τειχών!

*Μάρκος Μπόλαρης. Νομικός – Πρώην Υπουργός

Οι απόψεις που δημοσιεύονται στο reformer.gr είναι προσωπικές και εκφράζουν τον συγγραφέα.