Του Χαράλαμπου Γκότση*

Σχεδόν προγραμματισμένα, όπως είχε ήδη προαναγγελθεί από τους επιδημιολόγους όπου γης, το δεύτερο κύμα του covid-19 βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη με επίκεντρο όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες. Εκείνο που δεν γνωρίζαμε είναι, ότι ο άγνωστος ακόμη ιός θα επέστρεφε δριμύτερος. Η εξάπλωση της νόσου, όπως αυτή καταγράφεται με τις ημερήσιες ανακοινώσεις των υγειονομικών αρχών, ξεπερνάει και τις πιο απαισιόδοξες εκτιμήσεις. Εκθετική αύξηση κρουσμάτων, αυξήσεις θανάτων και εισαγωγές στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας, οι οποίες σε πολλές χώρες μάλιστα φτάνουν στα όρια της εξάντλησης. Η αγωνία βρίσκεται στο κατακόρυφο, ο φόβος κυριαρχεί στη συμπεριφορά των καταναλωτών και η ανασφάλεια καθορίζει τις ούτως ή άλλως αρνητικές προσδοκίες των επενδυτών. Οι κυβερνήσεις άβουλες κι αμήχανες μπροστά στο πρωτόγνωρο φαινόμενο, αντιδρούν σπασμωδικά εκ των υστέρων, χωρίς σχέδιο ικανό να περιορίσει τις καταστροφές και να εμπεδώσει την εμπιστοσύνη των πολιτών σχετικά με την ικανότητά τους να χειριστούν με επιτυχία την κρίση.

Η χώρα μας υπήρξε τυχερή στο πρώτο κύμα της πανδημίας  καταγράφοντας 150 θανάτους έως τις 8 Μαΐου, όπου με τη διακοπή της καθημερινής ενημέρωσης έληξε ουσιαστικά και η πρώτη φάση εξάπλωσης του ιού. Αντίθετα, στην αρχή του δεύτερου κύματος, όπως πιστεύεται ότι βρισκόμαστε τώρα, θρηνούμε ήδη 476 θανάτους. Είναι φανερό, ότι δεν εκμεταλλευτήκαμε επαρκώς το χρόνο που μεσολάβησε, ώστε να θωρακίσουμε το υγειονομικό μας σύστημα και να λύσουμε έντονα προβλήματα σε τόπους συγχρωτισμού, όπως αστικές συγκοινωνίες, σχολεία κλπ. Σημαντική συμμετοχή εξάλλου στις αιτίες ανάφλεξης της πανδημίας είχε και η ανεπαρκής οργάνωση του ανοίγματος των συνόρων με δειγματοληπτικά μόνο τεστ στους επισκέπτες, κυρίως μέσω των οδικών εισόδων  από τις χώρες των Βαλκανίων. Τα αποτελέσματα των ημερήσιων τεστ του Μαΐου μαρτυρούν του λόγου το αληθές, αφού τα εισαγόμενα κρούσματα ήταν περισσότερα από τα εγχώρια.

Στο μεσοδιάστημα τα αλλεπάλληλα μέτρα αναχαίτισης της πανδημίας που ελήφθησαν είναι φανερό ότι δεν απέδωσαν και τώρα βρισκόμαστε μπροστά σε μια γενικευμένη εξάπλωση σε όλες τις περιοχές της χώρας, αν και με διαφορετική ένταση. Η ανασφάλεια και ο φόβος είναι πλέον τα κυρίαρχα συναισθήματα του πληθυσμού, τα οποία καθορίζουν και τις εξελίξεις στον οικονομικό τομέα. Γνωρίζουμε πλέον σχεδόν με βεβαιότητα, ότι προχωράμε προς την επιβεβαίωση των αρνητικών σεναρίων σε ότι αφορά την πορεία των μακροοικονομικών μεγεθών. Υπό το φως των νέων εξελίξεων και των επιπτώσεων στην οικονομία των νέων περιοριστικών μέτρων που εξαγγέλθηκαν στις 31/10, η μείωση του ΑΕΠ το τρέχον έτος είναι πολύ πιθανό να ξεπεράσει το -10%. Το πιο ανησυχητικό δε είναι, ότι ακόμη δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τίποτα σχετικό με τη διάρκεια αλλά και την ένταση του δεύτερου κύματος της πανδημίας, η οποία αποτελεί και τη σημαντικότερη απρόβλεπτη μεταβλητή για την πορεία της οικονομίας.

Με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε από το πρώτο κύμα της πανδημίας, έχει αναπτυχθεί διεθνώς ένας έντονος προβληματισμός σχετικά με το είδος των περιοριστικών μέτρων και τις συνακόλουθες επιπτώσεις τους στην οικονομία. Αρνητικοί είναι σχεδόν οι πάντες σε ότι αφορά την επαναφορά ενός γενικευμένου Lockdown όπως το γνωρίσαμε το Μάρτιο. Τότε αιφνιδιαστήκαμε και συνεπώς ήταν δικαιολογημένες και οι υπερβολές. Οι περισσότερες χώρες προσανατολίζονται στην εφαρμογή ενός “Soft Lockdown” με διαφορετικά κατά περίπτωση χαρακτηριστικά ως προς την έκταση, τις δραστηριότητες, τους οικονομικούς τομείς, τις περιφέρειες κλπ.

Η συγκεκριμένη επιλογή εξαρτάται από τις εκτιμήσεις σχετικά με τις τελικές επιπτώσεις των περιορισμών στην οικονομική δραστηριότητα. Το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι: Είναι προτιμότερο ένα γενικό Lockdown με άμεσες μεγάλες απώλειες, 2-3% του ΑΕΠ υπολογίζεται, ή ένα μερικό, όπου οι απώλειες ενός μακρόσυρτου στο χρόνο προβλήματος θα συνεχίζει μέσα στην ανασφάλεια να ροκανίζει τις αντοχές της οικονομίας και της κοινωνίας;

Η επιλογή της ελληνικής κυβέρνησης χρησιμοποιεί βασικά τα ίδια περιοριστικά μέτρα, όπως οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό χωρίζει τη χώρα, ανάλογα με τη σημερινή εικόνα της εξάπλωσης της πανδημίας, σε δύο περιοχές, όπου στην περιοχή αυξημένου κινδύνου εφαρμόζεται ένα αυστηρό πακέτο  περιοριστικών μέτρων, ενώ στη ζώνη επιτήρησης θα εφαρμοστούν τα μέτρα που ίσχυαν προηγουμένως στην πρώτη. Με τη χρησιμοποίηση του κοινού νου, μακριά από κάθε ίχνος αμφισβήτησης των απόψεων των ειδικών  επιδημιολόγων, πως θα περιοριστεί η εξάπλωση στις περιοχές αυτές με μέτρα που στις σημερινές κίτρινες  απέτυχαν; Μήπως θα έπρεπε και σε αυτές τις περιοχές να εφαρμοστούν τα ίδια αυστηρά μέτρα, ώστε να μην έχουμε νέα ανάφλεξη εκεί, η οποία θα ακυρώσει και τις προσπάθειες, αλλά και τις θυσίες της ζώνης αυξημένου κινδύνου;  Άλλωστε, οι πρόσθετες απώλειες στην οικονομία δεν είναι πολύ σημαντικές, αφού στην πρώτη ζώνη (Αττική, Δυτική Μακεδονία κλπ.) παράγεται πάνω από το 65% περίπου του εγχωρίου ΑΕΠ.

Τα παραπάνω αποτελούν ερωτήματα και ανησυχίες σχετικά με την εφαρμοζόμενη πολιτική αντιμετώπισης της εξάπλωσης της πανδημίας και των οικονομικών επιπτώσεων αυτής, σε ένα περιβάλλον αστάθειας και αβεβαιότητας για την πορεία της νόσου. Όμως, αν για την καταπολέμηση της πανδημίας οι απαντήσεις θα δοθούν από την επιστημονική κοινότητα, η οποία ασχολείται με την ανάπτυξη του εμβολίου, για τις επιπτώσεις στην οικονομία και κοινωνία σημαντική συνεισφορά έχουν οι αποφάσεις της πολιτείας, οι οποίες δεν πρέπει να περιορίζονται μόνο σε εκκλήσεις προς τους πολίτες, αλλά πρέπει να αποτυπώνονται σε ένα δαπανηρό μεν, αλλά αναγκαίο  σχέδιο αντιμετώπισης της εξάπλωσης, με επενδύσεις στο υγειονομικό σύστημα και στήριξης εργαζομένων και επιχειρήσεων που πλήττονται από τα διοικητικά μέτρα. Θα πρέπει να στηριχτούν ουσιαστικά σήμερα οι πληγωμένες και ταμιακά εξουθενωμένες επιχειρήσεις για να μπορέσουν να λειτουργήσουν και αύριο.  Γνωρίζουμε ήδη, ότι η μάχη θα είναι και επίπονη και εξόχως δαπανηρή. Οι καιροί απαιτούν από την πολιτεία γενναίες αποφάσεις. Όταν καίγεται το σπίτι μας δεν κάνουμε οικονομία στο νερό!

*Χαράλαμπος Γκότσης, Καθηγητής Οικονομικών, τ. Πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

Οι απόψεις που δημοσιεύονται στο reformer.gr είναι προσωπικές και εκφράζουν μόνο τον συγγραφέα.