του Γιάννη Γαβρίλη

Για την  έμμετρη πεντάπρακτη αυτή κωμωδία(;) του Μολιέρου (Jean-Baptiste Poquelin 1622-1673) που πρωτοπαρουσιάστηκε τον Ιούνιο του 1666 στο Θέατρο Παλαί Ρουαγιάλ στο Παρίσι πολλά από αναλυτές και ερευνητές έχουν γραφτεί, έχουν ειπωθεί. Οι περισσότεροι εξ αυτών συμφωνούν  ότι η ”εκλεπτυσμένη” αυτή κωμωδία ηθών (οι γνώμες περί καθαρής κωμωδίας, διίστανται, έχει καταγραφεί και ως  κατεύθυνσης ”υψηλής Τραγωδίας” με στοιχεία φάρσας) με διάχυτα φαρσοκωμικά στοιχεία αλλά με  χαρακτήρες που να  μην φαίνονται γελοίοι.

Εντασσόμενος και ο ”Μισάνθρωπος” στη γενικότερη κατεύθυνση του έργου του Μολιέρου, έχει χαρακτηριστεί ως (και αυτή) μια ”Λαϊκή Κωμωδία” με επιρροές από την Ιταλική Κομεντια ντελ Άρτε .

Τα δομικά στοιχεία του έργου που διαδραματίζεται στα σαλόνια της αριστοκρατικής τάξης της εποχής του 16ου-17ου αιώνα, είναι από την μια ο έρωτας του Αλσεστ για τη χήρα Σελιμέν αν και δεν συμφωνεί με την ελαφρότητα της και την τάση της να ”παίζει” με τους άντρες και τους επίδοξους εραστές, που την περιστοιχίζουν, και από την άλλη μια δίκη, σε εξέλιξη,  μεταξύ αυτού κι ενός αντίδικου. Στην τελευταία πράξη μαθαίνουμε πως ο ήρωας έχασε τη δίκη  και η μόνη λύση που βλέπει πλέον ο Αλσεστ είναι να φύγει από την πόλη, ενώ ζητάει από την Σελιμέν να τον ακολουθήσει. Εκείνη, ενώ ανταποκρίνεται στον έρωτά του, αρνείται να τον ακολουθήσει και να φύγει μαζί του. Έτσι ο Αλσέστ φεύγει μόνος. Η προσπάθεια του καλού του φίλου, Φιλέντ να τον μεταπείσει, θα πέσει στο κενό.

Οι αντιδράσεις, του Αλσεστ, όπως τις περιγράφει στο έργο του ο Μολιέρος  εντοπίζονται σε δυο άκρως αντίθετα στοιχεία. Αυτά του ”ηρωισμού” από την μια και της ”παράνοιας” από την άλλη. Συναρπαστική  είναι  η προβολή του χαρακτήρα αυτού του κεντρικού ηρώα του Μολιερικού έργου και πως τον ”περιγράφει” ο συγγραφέας, σε όλη την διάρκεια της εξέλιξης του .Είναι αξιοπρεπής και με αισθητική. Είναι εμμονικός και πάντα οργισμένος με την υποκριτική κοινωνία που τον περιβάλει. Ευαίσθητος αλλά και τόσο μελαγχολικός (σ.σ.– ενδιαφέρον έχει να αναφέρουμε ότι ο υπότιτλος του έργου είναι ”ο χολερικός εραστής” (Le Misanthrope ou l’Atrabilaire amoureux) που όμως υπάρχει στην άδεια  του συγγραφέα για την εκτύπωση του όχι όμως και στις εκδόσεις που δημοσιεύτηκαν). Ο αναχωρητής Αλσεστ. Ακόμη και όταν ήταν παρών στις συναθροίσεις  του περιβάλλοντος του. Που τόσο σφοδρά κατακρίνει, για την αδιακρισία του, τις κολακείες του, την υποκριτική ευγένεια, την διαφθορά του.

Λέει στον φίλο του Φιλεντ…

ΦΙΛΕΝΤ: Για τους ανθρώπους τρέφετε πολύ μεγάλο μισός.

ΑΛΣΕΣΤ: Θα έλεγα τεράστιο, βαθύ, άσβεστο ίσως … Τους μεν τους απεχθάνομαι διότι διαπλέκονται,  τους άλλους  γιατί στο κακό ποτέ δεν αντιστέκονται.

Από τις 19 Απριλίου έχει ανέβει στην σκηνή του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά αυτό το πλέον δημοφιλές έργο του Μολιέρου,  με τα τόσα θεολογικά έως και ηθικά, πόσο μάλλον κοινωνικά ερωτήματα, σε σκηνοθεσία του Πήτερ Σταιν, όπως είχε ανέβει το 2018 στη Γαλλία. Όσοι είχαν δει εκείνες τις παραστάσεις εκφέρουν την άποψη ότι η τωρινή παράσταση στο Δημοτικό του Πειραιά απέχει κατά πολύ από εκείνη στην Γαλλία.

Δεν έχουμε κανέναν  λόγο να αμφιβάλουμε για αυτό μιας και η παράσταση που παρακολουθήσαμε προ ημερών μάλλον μας ”στενοχώρησε” για να μη πω πως μας λύπησε.

Γιατί αυτό που είδαμε δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι σκηνοθετήθηκε από αυτόν τον καταξιωμένο και θεωρούμενο ως ανανεωτή του Θεάτρου.

Δυστυχώς η παράσταση ”χωλαίνει” , σκηνοθετικά και όχι τόσο ερμηνευτικά. Έχουμε την υποψία ότι ο Πήτερ Σταιν μη γνωρίζων την Ελληνική γλώσσα, την εγγενή μουσικότητα της και μη αντιλαμβανόμενος πλήρως (μόνο από την μετάφραση που θεωρούμε ότι του παραδόθηκε- Διερμηνέας: Χριστίνα Κάλλια) την νέα μετάφραση της Λουΐζας Μητσάκου, που και αυτήν θα την συμπεριλάβουμε στα μείον της παράστασης, καθώς δεν αποδίδεται, σε λογοτεχνικό επίπεδο πάντα, η ροη του έμμετρου λογού, η επίσης εγγενής μουσικότητα του και διολισθαίνει σε εκφράσεις και εκφορά   σημερινού  καθημερινού λόγου.

Αν η σκηνοθεσία του κ. Στάιν καθώς και οι όποιες οδηγίες του προς τους ηθοποιούς δεν ανταποκρίθηκαν στις υψηλές απαιτήσεις του διαχρονικού αυτού έργου, τότε δεν μπορούμε να μην πούμε πως ήταν άθλος για τους ερμηνευτής του. Είναι γεγονός και ολοφάνερο ότι από τον πιο μικρό ρόλο έως και τον πρωταγωνιστικό ο αγώνας είναι έκδηλος, ακόμη και τώρα που έχει προχωρήσει η παράσταση, η αγωνία των ερμηνευτών της να αποδώσουν με τον πλέον ευπρεπή ερμηνευτικό τρόπο τους περίπλοκους ρόλους-χαρακτήρες  του έργου και να ξεπεράσουν την δυσκολία που ενέχει ο ποιητικός λόγος που εκ των πραγμάτων επιβάλλει μια άλλη ερμηνευτική γραμμή την οποία αδυνατούσε ο σκηνοθέτης να διδάξει. Κάτι που,(ούτε λόγος!!) ήταν περισσότερο από απαραίτητο.

Μέχρι που θα μπορούσε να φτάσει ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος που ερμηνεύει τον Αλσεστ, αν είχε την σωστή σκηνοθετική καθοδήγηση; Θα μπορούσε να προσφέρει πολλά περισσότερα πιστεύουμε και να μην ήταν τόσο αμήχανος σε αρκετές στιγμές του, αν και η θεατρική του εμπειρία τον βοήθησε να την καλύψει όσο αυτό είναι δυνατόν. Αδύναμος και στην απαιτούμενη προβολή του έμμετρου λόγου που σε αρκετά σημεία εκφραζόταν ως πεζός. Τις πταίε, αναφέραμε ανωτέρω. Η σκηνοθετική κατεύθυνση-διδασκαλία είναι απαραίτητη και σε έναν πρωταγωνιστή.

Η νέα ηθοποιός Παρασκευή Δουλουκλάκη στον ρόλο της Σελιμεν παρασύρθηκε από την σχετική απειρία της, θεωρούμε δε ότι η επιλογή της σε αυτόν τον τόσο κομβικό ρόλο μάλλον ατυχής ήταν, χρειαζόταν μια πιο έμπειρη ηθοποιός,  έστω κι’ αν η κ. Δουλουκάακη πάλεψε με τους ”δαίμονες” του χαρακτήρα της Σελιμεν αλλά, τι κρίμα, έμεινε μετέωρη.

Συνεπέστατος, σταθερός, και με σωστή εκφορά του ποιητικού λόγου ο Γιώργος Γλάστρας απολαυστικός ως Ορόντ και με ελεγχόμενα στην ερμηνεία του τα μερικά στοιχεία κωμικότητας. Με σωστή επί σκηνής κίνηση, με υπόσταση που έπειθε.

Ο Γιώργος Τσαμπουράκης ως Φιλεντ συγκροτημένος, με ορθή απόδοση και σωστή εκφορά λόγου έχοντας την δυναμική να εκφράσει με πειθώ την θέση του ανθρώπου – νέο πρότυπο που αναπτυσσόταν την εποχή εκείνη. απέδωσε πειστικότατα τον ευπρεπή, κόσμιο και καλλιεργημένο Φιλεντ, καθώς μας έπεισε επίσης και για την δουλειά που έκανε για την εκφορά του έμμετρου λόγου.

Με σωστή τοποθέτηση και η Νάνσυ Μπουκλή ως Ελιαντ  εξαδέλφη της Σέλιμεν. Χαριτωμένη, επίσης ευπρεπής ως ηθοποιός νομίζουμε ότι ήταν σωστή η επιλογή της για αυτόν τον ρόλο.

Πολύ καλή, πειστική, με επίσης ελεγχόμενα τα όποια κωμικά στοιχεία έχει εντάξει  ο Μολιέρος στον χαρακτήρα αυτόν, ενώ παράλληλα είναι χαριτωμένη όσο και πανούργα, η Όλια Λαζαρίδου που ξεχώρισε ως Αρσινόη.

Μαζί τους ο πολύ κάλος σε όποιον ρόλο του δοθεί μικρός η μεγάλος είναι αυτός, ο Γιώργος Ψυχογιός ως Μπασκ, υπηρέτης της Σελιμεν.

Η διανομή συμπληρώνεται από τους άξιους ηθοποιούς Αχιλλέα Σκευή, Θεοδόση Τάνη, Νικόλα Μυλωνόπουλο, Βαγγέλη Δαούση και Γιώργο Τριανταφύλλου.

Μας εντυπωσίασαν τα κοστούμια, πιστά αντίγραφα της εποχής του 1666 της Anna Maria Heinreich που δημιουργήθηκαν για την Γαλλική παράγωγη και μεταφέρθηκαν εδώ..

Το σκηνικό του Ferdinand Woegerbauer ως ένα τυπικό αριστοκρατικό σαλόνι εποχής με ενταγμένο εντυπωσιακά όμως το εύρημα των παραμορφωτικών καθρεφτών που σε αυτούς αντικατοπτρίζονται όλοι  αυτοί οι  περιφερόμενοι ανάξιοι λόγου, κατά τον Αλσεστ, ούτως ή άλλως παραμορφωμένοι συνδιαλεγόμενοι .

Αξιοπρόσεκτοι οι φωτισμοί του Νίκου Βλασσόπουλου.

Μια αξιοπρεπής σε γενικές γραμμές παράσταση διάρκειας δυο ωρών περίπου που όμως έπασχε  από σκηνοθετικές κατευθύνσεις, από διδασκαλία λόγου, από την ευρηματικότητα που είναι δεδομένη ακόμη και σε μια παράσταση κλασσικού ανεβάσματος όπως αυτή.

Αλσεστ:  Γονάτισα απ’ τις συμφορές κι από τις προδοσίες,

 και φεύγω από το βάραθρο και τις ακολασίες.

Πάνω στη γη μια ερημιά θα ψάξω για να βρω

όπου σαν τίμιος άνθρωπος να ζήσω θα μπορώ.