του Γιάννη Γαβρίλη

Παρακολουθήσαμε την παράσταση της Αρχαίας Τραγωδίας του Αισχύλου ”Ικέτιδες” στο εντυπωσιακά κατάμεστο Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, το Σάββατο 24/8.

Ξεκινώντας η παράσταση, άρχισαν να μας γεννούνται κάποια ερωτήματα και αναρωτηθήκαμε αν αυτά θα απαντηθούν μέχρι το τέλος της.

Αρχικά μας εντυπωσίασε η αθρόα προσέλευση του κοινού.

Ίσως γιατί είχαν προηγηθεί κάποιες παραστάσεις πριν από αυτές της Επιδαύρου και τα σχόλια ήταν επαινετικά. Το έχω ξαναγράψει, ότι η καλύτερη προβολή μιας παράστασης είναι η από στόμα σε στόμα (του κοινού)  μετάδοση της. Ίσως πάλι (και για εμάς αυτό είναι το πιθανότερο) , να ήταν προκλητική για το κοινό η συμμετοχή εδώ στην Επίδαυρο (στις προηγηθείσες παραστάσεις δεν συμμετείχε) της Μαρίνας Σάττι (που τόσος λόγος γίνεται για το πρόσωπο της και μετά τη συμμετοχή της στην Eurovision)μαζί με το χορωδιακό της σχήμα, τις ”CHORES” και επίσης, η εμφάνιση επί της Ορχήστρας της Επιδαύρου,  σαράντα έξη (ως πενήντα  κόρες του Δαναού) κοριτσιών από την δραματική σχολή του Θεάτρου Τέχνης , μαζί με την ομάδα χορευτριών  και ακροβατών ”Και όμΩς κινείται”.

Σκεφτόμουν, εύλογα θεωρώ, τι ήταν αυτό που παρακίνησε την σκηνοθέτιδα και Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης Μαριάνα Κάλμπαρη να επικοινωνήσει την Τραγωδία αυτή  με το κοινό, με ένα τόσο πολυπληθές θεατρικό σχήμα. Αναρωτιόμουν ποια η χρησιμότητα η καλύτερα πόσο ευρηματικά σκηνοθετικά και ασφαλώς λειτουργικά, μπορεί να είναι ένα τέτοιο σχήμα που παρόμοιο του δεν έχει ξαναεμφανιστεί (στις προηγηθείσες παραστάσεις συμμετείχαν δεκαπέντε η δεκαεπτά  κορίτσια- σπουδάστριες  και η ομάδα ”και όμΩς κινείται”).

Υπέθεσα λοιπόν ότι η κ. Κάλμπαρη θέλησε έτσι να δώσει μια άλλη πλέον έντονη διάσταση και στην Αισχύλεια Τραγωδία και στην μυθική πηγή της. Ίσως πάλι γιατί, όπως αναφέρεται ιστορικά, διδάχτηκε με την συμμετοχή πολυμελούς χορού, (θεωρείται η παλαιότερη (490 π.Χ.)Τραγωδία του Αισχύλου, που παραστάθηκε το όμως το 463  ή το 464 π.Χ.).

Διαβάζοντας συνέντευξη της, αναφέρει ότι ήθελε να παρουσιάσει ” μια συνθήκη εξωφρενική” και να επιβάλει την ”δύναμη του συλλογικού”.  Εκτιμώντας και την ίδια και τον αγώνα της που κάνει στο Θέατρο Τέχνης, όσο και την ενδιαφέρουσα πάντα σκηνοθετική της ματιά,(με βοηθό την Μαριλένα Μόσχου)  θα μου επιτρέψει να γράψω, πως τελικά το αποτέλεσμα δεν ήταν το αναμενόμενο. Μα, και πρακτικά αν το δει κανείς, κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να κινήσεις – συντονίσεις   σαράντα έξη άτομα, (σπουδάστριες, στο μεγαλύτερο μέρος τους, χωρίς πείρα και εμπειρία θεατρική), συν τους πρωταγωνιστές – νίστριες, που και η εκφορά του κειμένου από μέρους τους, ελάχιστη ήταν, μιας και η κ. Καλμπαρη έδωσε, (σε αντίθεση με το Αρχαίο κείμενο, που το περισσότερο μέρος του λόγου τον έχει ο χορός), στις δυο πρωταγωνίστριες της και τις περιόρισε μόνο στην κινητική τους ύπαρξη επί της Ορχήστρας. Βεβαίως και είναι άξια αναφοράς,  η διδασκαλία – χορογραφία- κινησιολογία,  της  Χριστίνας Σουγιουλτζή (μέλος των ”και όμΩς κινείται” που ερμήνευσε  άλλοτε ακροβατώντας, άλλοτε περιφερόμενη ανάμεσα, το  πνεύμα  την δαμάλας  Ιούς,  που από αυτήν κατάγονται οι  των Δαναΐδες) που μπορούμε να καταλάβουμε τον ”τιτάνιο” αγώνα που έδωσε για να μπορέσει να κινήσει  όλο αυτό το ”πλήθος”. Δυστυχώς το αποτέλεσμα δεν δικαίωσε ούτε την ιδέα της κ. Κάλμπαρη, ούτε την διδασκαλία της κ. Σουγιουλτζή.  Αποτέλεσμα, να βλέπουμε ένα πολυπληθές σύνολο να μετακινείτε ποτέ από εδώ και πότε από εκεί, να αντιδρά με κινήσεις και μόνο, στα εξελισσόμενα  από τον λόγο και την δράση, χωρίς συναίσθημα και μόνο ως ”πλαισιώτικο” σύνολο να λειτούργει (λόγω επαναλαμβάνω,  απειρίας θεατρικής των συμμετεχουσών κοριτσιών), να αναρριχάται στο σιδερένιας κατασκευής, σκηνικό (ίσως αποτύπωση περιφράγματος ενός στρατοπέδου προσφύγων; Σκηνικό και σχεδιασμός κοστουμιών:  της εικαστικού, Χριστίνας Κάλμπαρη, Κατασκευή σκηνικού: Art wood creations, ενδυματολογική βοηθός: Κατερίνα Κυρτάτου και βοηθό σκηνογράφου την Κυριακή Φόρτη), να περιστρέφονται επί της Ορχήστρας οι ερμηνεύουσες τις Δαναΐδες, κρατημένες από το χέρι, δυο, δυο ή τρεις, τρεις, ενίοτε δε να συνωστίζονται.  Η πλέον ενδιαφέρουσα παρουσία τους (προεξάρχοντος του χορωδιακού συνόλου ”CHORES”) ήταν, όταν στο πρώτο και στο δεύτερο στάσιμο, τραγουδούν σε απόλυτη θεατρική συνύπαρξη με την Υπερμνήστρα και την Αμυμώνη (τις δυο πρωτοστατούσες Δαναΐδες κατά το Αρχαϊκό κείμενο)…

Πρώτο Στάσιμο

Ο Δίας… του Δια… του Δια γέννημα είναι, της ζωής αυτή η πηγή!

Αποσπάσματα από τους στιχ. 550 – 560

σε μετάφραση Ι.Ν. Γρυπάρη και επεξεργασία κειμένου Μ. Κάλμπαρη.

Δεύτερο Στάσιμο

”Μακάρι… Μακάρι πάντα… Μακάρι πάντα.. Μόνο κιθάρες και χορούς…

Μακάρι ποτέ δάκρυα, ποτέ οδυρμούς…

Ο Άρης… Εκείνος, που τα ανθρώπινα χαλάει κορμιά, τρίχα στον τόπο τους ποτέ να μην αγγίξει, ούτε μια!…

Ο Άρης… Ο αχόρταγος στις άγριες βόες σε κάμπο αλλόκοτο θερίζει τις ζωές.

Αποσπάσματα από τους στιχ. 670-690

σε μετάφραση Ι.Ν. Γρυπάρη και επεξεργασία κειμένου Μ. Κάλμπαρη.

Εν συνεχεία, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι στην παράσταση της Επιδαύρου θα συμμετάσχει και η Μαρίνα Σάττι μας δημιουργήθηκε η απορία-ερώτημα.

Προς τι αυτή η συμμετοχή…

Τελικά παρακολουθώντας την παράσταση αυτό που είδαμε κάθε άλλο παρά ταιριαστό και απόλυτα εναρμονισμένο (όπως θα επιβάλλετο)  με την ταυτότητα του Αρχαίου κειμένου, ήταν, όσο και με την όποια ατμόσφαιρα επιδιώχθηκε να δημιουργήσει η προβολή της Τραγωδίας.

Η υπέροχη (κατά τα άλλα) κ. Σάττι εμφανίζεται… εντελώς ξαφνικά από το βάθος του σκηνικού και αρχίζει να τραγούδα, την πρώτη φορά στην Πάροδο, τους στίχους του Ύμνου της Αρτέμιδος, με έμπνευση τον Ύμνο του ποιητή Καλλίμαχου ”Εις Άρτεμιν”  και στην Έξοδο, τον Ύμνο της Αφροδίτης, με έμπνευση από τους μοναδικούς στίχους που διασώθηκαν από την τρίτη χαμένη Τραγωδία της Τετραλογίας ”Δαναΐδες” του Αισχύλου.(Και τα δυο σε απόδοση Μ. Κάλμπαρη).

Αρχίζει, λοιπόν, να τραγουδάει (σε μουσική σύνθεση άλλης, επίσης, ατμόσφαιρας Χαράλαμπου Γώγιου και ικανή Μουσική Διδασκαλία, Ειρήνης Πατσέα και Σιμέλα Εμμανουηλίδου) σαν να ήταν όμως σε μια άλλη παράσταση η σαν συμμετοχή της σε συναυλία. Αποκομμένη από το όλο κλίμα και την συνέχεια-συνέπεια της Τραγωδίας ”Ικέτιδες”. Ας μου επιτραπεί να γράψω το περιττό της εμφάνισης της κ. Σάττι που έχει μια σπάνια φωνή, καλή σκηνική  παρουσία και ικανό εκτόπισμα. Ας μου επιτραπεί, επίσης,  να γράψω, πως όλο αυτό (συμπεριλαμβανομένων και των ανωτέρω γραφομένων) εντάχτηκαν για να προσελκύσουν το κοινό που περισσότερο αρέσκεται στην ψυχαγωγική πλευρά του Θεάτρου. Ίσως έτσι εξηγείται και διήμερη πληρότητα.

Βεβαίως αναγνωρίζω στην Μαριάνα Κάλμπαρη το δύσκολο έργο που αποφάσισε να καταπιαστεί με την κορυφαία (κατά τους ερευνητές, και κατά τον Κ. Γεωργουσόπουλο..  απλοϊκή) αυτή Τραγωδία που μόνο αυτή διασώθηκε, αν και ήταν μέρος Τετραλογίας με γενικό τίτλο ‘Δαναΐδες” (Ικέτιδες, Αιγύπτιοι, Δαναΐδες και το σατυρικό δράμα Αμυμώνη).

Η κ. Κάλμπαρη εκτός από την σκηνοθεσία, αποφάσισε να ασχοληθεί και με την επεξεργασία του κειμένου (σε μετάφραση του κορυφαίου Ι.Ν. Γρυπάρη) και με την δραματουργία. Έτσι δημιούργησε ένα νέο κείμενο , σεβόμενη βέβαια το Αρχαϊκό, στο οποίο,  εκτός από την αφαίρεση πολλών αποσπασμάτων, μετέφερε κειμενικά αποσπάσματα που αποδίδονται από τον Χορό,  στους δυο πρωταγωνιστικούς ρόλους, αυτούς της Υπερμνήστρας και της Αμυμώνης, ενέταξε δε και  κείμενα  από τα υπόλοιπα χαμένα έργα της Τετραλογίας,  καθώς και αρχαϊκά ποιήματα με περίσσια ικανότητα, ομολογώ και με ολοφάνερη την προηγηθείσα έρευνα εκ μέρους της. Με ενδιαφέρουσα την κατάληξη του έργου, οπού αφηγηματικά μεταφέρει την υποτιθέμενη συνέχεια του έργου, που ως σπαράγματα την βρίσκουμε  στους χαμένους ”Αιγύπτιους”. Όσο για την  σύγχρονη μετατόπιση του Αρχαίου κειμένου και τις αναφορές του σε πρόσωπα και καταστάσεις που επικρατούσαν την εποχή του ποιητή, με ευπρέπεια το έκανε,  χωρίς μεγαλοστομίες και υπερβολές όπως έχουμε δει σε άλλα ανεβάσματα Αρχαίων Τραγωδιών, πόσο μάλλον Κωμωδιών! Να επισημάνω δε, ότι άφησε να φανεί, να γίνει πλήρως κατανοητή, η άποψη του Αισχύλου, περί Δημοκρατικότητας , περί αποδοχής των ξένων, προσφύγων και μετοικών και του αιτήματος τους περί της ασύλου παραμονής τους. Επίσης και την ετερότητα που αναφέρεται έντονα στο Αισχύλειο κείμενο, όπως και την διαφορετικότητα των Ελλήνων με αλλοεθνείς. Την αναφορά επίσης στην Φιλοξενία, τις πεποιθήσεις, την θρησκευτικότητα, την γλώσσα και βεβαίως την ενσυναίσθηση, κυρίως δε, την αναντίρρητη ύπαρξη της αξιοπρεπείας της Γυναίκας και του δικαιώματος της, να διαχειρίζεται τον τρόπο που θα ζήσει,  χωρίς εξωγενείς, βίαιες επεμβάσεις και καταναγκασμούς .  Όλα αυτά μεταδόθηκαν στο κοινό με ευληψία και καθαρότητα.

Πιθανό είναι , να μην υπήρχαν  όλα τα προαναφερθέντα, στον μέγιστο βαθμό τους,  κατανοητά, αν η κ. Κάλμπαρη δεν είχε προσέξει ιδιαίτερα και την διανομή.

Τι να γράψεις για την υποκριτική της κ. Λυδίας Κονιόρδου!. Που σου αφαιρεί το κάθε δικαίωμα κριτικής με την ερμηνευτική της  σαφήνεια, με την καθολική επικράτηση της επί της σκηνής, με την ορθότητα της εκφοράς του λογού,  μέσω της δυναμικής της φωνής και άρθρωσης, κυρίως. Από τις ελάχιστες φόρες που μου επιβλήθηκε γυναίκα ηθοποιός σε ανδρικό ρόλο. Η κ. Κονιόρδου ως ιδανικότατος, επιβλητικότατος, Πελασγός!

Θα αναφερθώ στις υπερβατικές, πειστικές, εξέχουσες ερμηνείες των δυο κυριών, Λένας Παραλήγουρα και Λουκίας Μιχαλοπούλου  που υποδύθηκαν, κυριολεκτικά ενδύθηκαν, την Υπερμνήστρα και την Αμυμώνη αντίστοιχα. Κυριολεκτικά ”γέμισαν”, ”επιβλήθηκαν” υποκριτικά την Ορχήστρα της Επιδαύρου. Οι δυο ηθοποιοί λειτούργησαν σε πλήρη ταύτιση, με απόλυτη απεύθυνση, λαμβάνοντας δε υπόψη ότι, όπως ήδη ανέφερα, μοιράστηκαν τα λόγια του κειμένου που εκφωνούνται κανονικά  από τον χορό, όπως το θέλησε η σκηνοθεσία, απολαύσαμε την σωστή, έμπειρη, πειστική  και απόλυτα προσηλωμένη ερμηνεία.

Ο Άκης Σακελλαρίου ήταν ο Δαναός. Ένας πρωταγωνιστής που  επανειλημμένως έχει υποκριθεί στην Επίδαυρο, ο χώρος του είναι οικείος και αυτό φάνηκε και στην άνεση του παιξίματος του και στην σωματική του κίνηση , όσο και στον τρόπο που οι εκφράσεις του προσώπου πρέπει να είναι πλέον έντονες  και με μεγάλη δόση ρεαλισμού, αλλά να μην αγγίζουν την υπερβολή, όσο και η ένταση της φωνής στην σωστή τοποθέτηση της εκφοράς του λόγου. Αν και για Δαναό τον βρήκαμε κάπως ”άτονο”, αλλά αυτό ίσως να οφείλεται και στο πως τον τοποθέτησαν, τον ”ήθελαν”,  οι σκηνοθετικές οδηγίες.

Ως Αιγύπτιος Κήρυκας ο Γιάννης Τσορτέκης, κινήθηκε εντός του ασφαλούς και προσωπικού του τρόπου ερμηνείας, ήταν πειστικά επιθετικός και βίαιος, όντας Αιγύπτιος που απαιτεί αποφασιστικά να επιστρέψει και να φέρει πίσω , στην χώρα του, τις πενήντα κόρες του Δαναού. Ενδιαφέρουσα υποκριτικά ήταν (και ο κ. Τσορτέκης την διαχειρίστηκε με πειστικότητα) η σκηνή όπου απειλούμενος και λοιδορούμενος,  από τον Πελασγό, αντιστρέφει την επιθετική του στάση και  από τα δίκαια λόγια του Βασιλιά, αναγκάζεται να  οπισθοχωρήσει.

Επίσης συμμετέχουσες στην παράσταση.

Κορυφαία χορεύτρια Χριστίνα Σουγιουλτζή (Ιώ)

Σολίστ στις παραστάσεις της Επιδαύρου, Λυκαβηττού, Ηρωδείου Μαρίνα Σάττι (Άρτεμις/Αφροδίτη)

Χορός

Κορυφαίες CHÓRES (αλφαβητικά): Ελένη Βασιλάκη, Κωνσταντίνα Γιαννοπούλου, Γιώτα Δημητρακοπούλου,Φανή Λύκου, Ιόνυ Μοσχοβάκου, Δάφνη Παγουλάτου, Ελένη Πούλιου, Ελίνα Σταμοπούλου, Δανάη Στεργίου, Νικολάια Τριανταφύλλου

Κορυφαίες Δραματικής Σχολής Θεάτρου Τέχνης (αλφαβητικά): Νεφέλη Δοδοπούλου, Μυρτώ Καπώλη, Ρένια Κρητικού, Άννα Μωρόγιαννη

Στις παραστάσεις Επιδαύρου, Λυκαβηττού και Ηρωδείου συμμετέχουν επιπλέον :

(CHÓRES)

Μαρίνα Αβραάμ, Μαρία Ιωάννου, Κατερίνα Καλοχριστιανάκη, Αναστασία Κωνσταντινίδου, Αλκμήνη Μπασακάρου, Βάλια Μπολονάκου, Νίκη Νικολακοπούλου, Εύη Σαραντάκου, Μαρίνα Σκούρα, Πελαγία Τραγάρη

Δραματική Σχολή Θεάτρου Τέχνης

Νεφέλη Καρατσώλη, Γεωργία Καραύτη, Καρολίνα Σακελλαρίου, Ελένη Φιλιπποπούλου

Χορός

Χορευτική-ακροβατική ομάδα «Κι όμως κινείται» : Αντιγόνη Λινάρδου, Ίλεάννα Παππά και οι Αγγελική Βούκουτου, Λήδα Δραγανίγου, Μυρτώ Καλύβα, Ρία Κοκτσίδη, Ειρήνη Κώσταλου, Ανδριάνα Λουκίδη, Κατερίνα Μαρκουλιδάκη, Γεωργία Μέρκου, Ελπίδα Μπάζου, Μελίσα Πίρρα, Μαρια Σαχπατζίδη, Δανάη Στούμπου, Εύη Σφυρή, Αλεξία Τζαμουράνη, Άννα Φαίντ, Ζέτα Χαλκιαδάκη

Συμπαραγωγή: Θέατρο του Νέου Κόσμου – Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν

* Ατμοσφαιρικός ο σχεδιασμός  των φωτισμών από την έμπειρη Στέλλα Κάλτσου ( με βοηθό την Ιφιγένεια Γιαννιού)που κατάφερε ικανότατα να φωτίσει όλη την Ορχήστρα, αλλά και εκτός αυτής, λόγω του πολυπληθούς  συνόλου που ερμήνευε επί σκηνής.

* Ενδιαφέρον και ο σχεδιασμός των ήχων που επένδυαν την παράσταση, από τον Θέμη Παντελόπουλο.

Σταθμοί περιοδείας

31 Αυγούστου, Δημοτικό Θέατρο Λυκαβηττού

1 & 2 Σεπτεμβρίου, Κηποθέατρο Παπάγου

3 Σεπτεμβρίου, Βεάκειο Θέατρο Πειραιά

4 Σεπτεμβρίου, Θέατρο Πέτρας – Πετρούπολη

6 Σεπτεμβρίου, Τεχνολογικό και Πολιτιστικό Πάρκο – Λαύριο

8 & 9 Σεπτεμβρίου, Δημοτικό θέατρο Δ. Κιντής – Ηλιούπολη

10 Σεπτεμβρίου, Κατράκειο Θέατρο – Νίκαια

12 Σεπτεμβρίου, Ωδείο Ηρώδου Αττικού

13 Σεπτεμβρίου, Θέατρο Βράχων (Μελίνα Μερκούρη) – Βύρωνας

14 Σεπτεμβρίου, Νταμάρι Βριλησσίων (Αλίκη Βουγιουκλάκη)

18 Σεπτεμβρίου, Θέατρο Ρεματιάς – Χαλάνδρι

Η υπόθεση των ”Ικέτιδων”

Οι πενήντα κόρες του Δαναού, μαζί με τον πατερά τους, καταφεύγουν στο Άργος  αναζητώντας άσυλο, για να αποφύγουν τον γάμο τους με τα ξαδέλφια τους, τους πενήντα γιους του Αίγυπτου, αδελφού του Δαναού. Το Άργος  είναι ο τόπος από όπου κατάγονται, λόγω της Αργείας Ιούς, της πρόγονου τους. Τους υποδέχεται ο Βασιλιάς του Άργους, Πελασγός, με κάποια επιφύλαξη. Εκείνες του εξιστορούν την κατάσταση τους, βάζοντας τον όμως σε δίλημμα. Να τις διώξει; Τότε κινδυνεύει να τιμωρηθεί από τον Δια που προστατεύει τους ικέτες και τους ξένους. Αν τις δεχτεί κινδυνεύει από επιδρομή των Αιγυπτίων. Όταν οι Δαναΐδες αναφέρονται στην αυτοχειρία τους, αν τις διώξει, μιαίνοντας έτσι την πόλη του Άργους, εκείνος πείθεται, τις δέχεται και συμβουλεύει τον Δαναό να γεμίσει τους Ναούς με κλαδιά από ελιές, ώστε να έτσι να εγκρίνουν την παραμονή και οι πολίτες της πόλης. Οι Δαναΐδες εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους. Ο Δαναός, ωστόσο, προειδοποιεί για την καταδίωξη τους, από τους Αιγύπτιους. Οι Αιγύπτιοι όντως καταφθάνουν και απαιτούν να τις πάρουν πίσω, έστω και με την βία. Παρεμβαίνει καταλυτικά ο Πελασγός και οι Αιγύπτιοι υποχωρούν. Οι κόρες του Δαναού ευχαριστούν και εξυμνούν τη πόλη και τους πολίτες της που τις δεχτήκαν και υμνούν τον Δια παρακαλώντας τον, να προφυλάσσει τις γυναίκες από γάμο αθέλητο.