• Η νομοθετική πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες (CRMA) παρέχει στήριξη σε στρατηγικά έργα για την ενίσχυση της αυτονομίας της ΕΕ
• Οι τροποποιήσεις που επιδιώκει το ΕΚ αποσκοπούν στην επιτάχυνση της εξόρυξης, της επεξεργασίας, της ανακύκλωσης και της υποκατάστασης
• Οι ευρωβουλευτές ζητούν σύσταση κέντρου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, μηχανισμούς σταθεροποίησης τιμών, ρήτρα ελέγχου εξαγωγών

Οι προτεινόμενες τροποποιήσεις στην νομοθετική πρόταση αποσκοπούν στην ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ διασφαλίζοντας βιώσιμο και κυκλικό εφοδιασμό με κρίσιμες πρώτες ύλες.

Η νομοθετική έκθεση, που ψηφίστηκε από το Κοινοβούλιο την Τρίτη με 470 ψήφους υπέρ, 83 ψήφους κατά και 108 αποχές, επιδιώκει να παρέχει στοχευμένη στήριξη σε στρατηγικά έργα που καλύπτουν ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από την εξόρυξη και την επεξεργασία έως τη διύλιση και την ανακύκλωση. Τα μέτρα αυτά έχουν σχεδιαστεί για να επιταχύνουν την ανάπτυξη δυνατοτήτων εξόρυξης, επεξεργασίας, ανακύκλωσης και υποκατάστασης, διαφοροποιώντας έτσι τις αλυσίδες εφοδιασμού της ΕΕ.

Δημιουργία ευρωπαϊκού κέντρου κρίσιμων πρώτων υλών

Οι ευρωβουλευτές θέλουν να δημιουργήσουν ένα κέντρο κρίσιμων πρώτων υλών (Critical Raw Materials – CRM) ως αυτόνομο οργανισμό της ΕΕ, με συγκεκριμένη χρηματοδότηση, σαφή διακυβέρνηση και δημοκρατική νομιμοποίηση. Θα συγκεντρώνει πληροφορίες για την αγορά, τον σχεδιασμό ανθεκτικότητας, τη δημιουργία αποθεμάτων, τις από κοινού αγορές, τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και χρηματοδοτικά μέσα. Το προτεινόμενο κέντρο θα πρέπει να είναι εξοπλισμένο με τους αναγκαίους πόρους για την εκπλήρωση της εντολής του, συμπεριλαμβανομένου ενός ταμείου CRM ύψους 2 δισ. ευρώ ενταγμένου στον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034.

Υποχρεώσεις ελέγχου των εξαγωγών και ανθεκτικότητας

Για να διασφαλιστεί ο εφοδιασμός, οι ευρωβουλευτές λένε ότι υπάρχει ανάγκη για μια ρήτρα που θα επιτρέπει τον υπό όρους έλεγχο των εξαγωγών, ώστε η Επιτροπή να περιορίζει τις εξαγωγές απορριμμάτων και αποβλήτων μόνιμων μαγνητών, προκειμένου τα ανακυκλώσιμα υλικά να παραμένουν εντός της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και όχι τα κράτη μέλη ξεχωριστά, θα πρέπει να είναι υπεύθυνη για τον προσδιορισμό των «μεγάλων εταιρειών» που χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες σε έναν συγκεκριμένο στρατηγικό τομέα (π.χ. μπαταρίες, εξοπλισμός υδρογόνου, αεροσκάφη επανδρωμένα και μη, δορυφόροι ή προηγμένα μικροτσίπ). Οι «μεγάλες εταιρείες», με τη σειρά τους, θα υποχρεούνται να χαρτογραφούν τις αλυσίδες εφοδιασμού και να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση τρωτών σημείων όταν χρησιμοποιούν κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι ευρωβουλευτές ζητούν επίσης από την Επιτροπή να ανοίγει τη διαδικασία αιτήσεων για στρατηγικά έργα τουλάχιστον δύο φορές το χρόνο, δίνοντας στις εταιρείες σαφείς και προβλέψιμες προθεσμίες.

Μηχανισμοί σταθεροποίησης των τιμών, άμυνα και ασφάλεια

Για να βελτιωθεί η συνολική αποτελεσματικότητα του νομοθετικού πλαισίου για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, το ΕΚ ζητεί μηχανισμούς σταθεροποίησης των τιμών, όπως συμβάσεις επί διαφοράς, που θα μπορούσαν να παράσχουν ασφάλεια εσόδων στους φορείς ανάπτυξης έργων εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης. Επίσης επιθυμεί την επέκταση του υφιστάμενου μηχανισμού των από κοινού αγορών της ΕΕ, ώστε να διευκολυνθεί η συντονισμένη στρατηγική συσσώρευση αποθεμάτων κρίσιμων πρώτων υλών σε όλα τα κράτη μέλη και τις επιχειρήσεις.

Το Κοινοβούλιο αναδεικνύει τη διάσταση των κρίσιμων πρώτων υλών στη άμυνα και την ασφάλεια, ζητώντας την κινητοποίηση του επικείμενου προγράμματος για την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ώστε να χρηματοδοτηθούν στρατηγικά έργα πρώτων υλών που είναι ζωτικής σημασίας για τις δυνατότητες ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ.

Δηλώσεις

«Οι κρίσιμες πρώτες ύλες έχουν γίνει το συνάλλαγμα της γεωπολιτικής ισχύος. Εκείνοι που τις ελέγχουν, ελέγχουν το βιομηχανικό μας μέλλον, την ενεργειακή μας μετάβαση και την ασφάλειά μας. Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να στέκεται στο περιθώριο, ενώ άλλοι ενισχύουν τον έλεγχό τους επί των κρίσιμων πρώτων υλών. Χρειαζόμαστε ένα ευρωπαϊκό κέντρο με τους οικονομικούς πόρους και την εντολή να δρα γρήγορα προβλέποντας τις διαταραχές του εφοδιασμού και διασφαλίζοντας ότι οι ανάγκες μας δεν θα μπορούν να μετατραπούν σε μέσα γεωπολιτικής πίεσης. Είμαστε έτοιμοι να συνεργαστούμε με αξιόπιστες χώρες που συμμερίζονται τις αξίες μας και τη δέσμευσή μας να διασφαλίσουμε τις αλυσίδες εφοδιασμού και να τηρήσουμε τα ίδια υψηλά περιβαλλοντικά και κοινωνικά πρότυπα» δήλωσε ο επικεφαλής ευρωβουλευτής Mohammed Chahim (Σοσιαλιστές, Ολλανδία).

Επόμενα βήματα

Το Κοινοβούλιο είναι πλέον έτοιμο να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τα κράτη μέλη σχετικά με την τελική μορφή της νομοθεσίας.

Σχετικές πληροφορίες

Η πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες, η οποία εγκρίθηκε από το Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο του 2023, έθεσε τις βάσεις για μια δέσμη μέτρων σε επίπεδο ΕΕ που εγγυάται την πρόσβαση της βιομηχανίας στις εισροές πρώτων υλών απαραίτητων για την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την άμυνα και την αεροδιαστημική. Η Επιτροπή πρότεινε τροποποιήσεις της πράξης για τις κρίσιμες πρώτες ύλες τον Δεκέμβριο του 2025, οι οποίες απορρέουν από το σχέδιο δράσης RESourceEU.