του Γιάννη Γαβρίλη

Έργο γραμμένο το 2003 από τον Ματέϊ Βίζνιεκ  έρχεται εν έτη 2023 να παρασταθεί στο Θέατρο ”Μπέλλος” .

Αν και έχουν περάσει είκοσι χρόνια από την συγγραφή του και δεκαεννέα (2004) από το πρώτο ανέβασμα του στο Εθνικό Θέατρο της Κραϊόβα (30 Νοέμβριου) παραμένει τραγικά επίκαιρο. Όταν γύρω μας οι πόλεμοι ξεσπούν ο ένας μετά τον άλλον. Όταν οι άμαχοι αποδεκατίζονται ως ”παράλληλες απώλειες”, άκρως αναγκαίες, όταν ολόκληρες πόλεις ”κείτονται” σε ερείπια, όταν παιδιά σφαγιάζονται και γυναίκες βιάζονται, από στρατιώτες των αντίπαλων στρατοπέδων. Όταν οι άμαχοι αιχμάλωτοι γίνονται μέσον διαπραγμάτευσης, πως να μην είναι ένα θεατρικό έργο τόσο ρεαλιστικό, όπου από τον πύρινα του, αναδύονται όλα αυτά τα τραγικά γεγονότα και με οδηγό τον σουρεαλισμό, αλλά κυρίως το Θέατρο του παράλογου (ο Βίζνιεκ αναφέρει ότι επηρεάστηκε καταλυτικά από τον Ευγένιο Ιονέσκο) γίνεται και έντονα καταγγελτικό, συναισθηματικό παράλληλα, άκρως συγκινησιακό, μα πάνω απ’ όλα, σημαντικά υπαρξιακό.

Ο Βίζνιεκ  απορρίπτοντας το καθεστώς Τσαουσέσκου στην πατρίδα του, την Ρουμάνια, ζητάει πολίτικο άσυλο στην Γαλλία,(1987), πολιτογραφείται Γάλλος και γράφει, ως μια ακόμη  ένδειξη διαμαρτυρίας, στα Γαλλικά. Λαμβάνοντας, λοιπόν, σοβαρά υπόψη μας αυτόν τον ηθελημένο ξεριζωμό του, δεν θα μπορούσαμε να μην αντιληφτούμε, έστω κι’ αν δεν γνωρίζουμε τα πολλά θεατρικά του έργα (τριάντα  περίπου τον αριθμό) πως είναι ένας θεατρικός συγγραφέας στρατευμένος, που από την ποίηση αρχικά, πέρασε στην Λογοτεχνία και εν συνεχεία στην συγγραφή θεατρικών έργων, για να μπορέσει να μεταδώσει στο κοινό, την τραγική και ανελέητη ροπή του Ανθρώπου προς την κατάκτηση, την διάλυση των επιτευγμάτων του, την καταστροφική  ιστορική του πορεία προς την, εν μέρει εξαφάνιση του. Και όλα αυτά ο  Βίζνιεκ  τα καταθέτει με έναν εντελώς προσωπικό τρόπο θεατρικής γραφής. Οντάς ποιητής, μεταφέρει την ποιητικότητα του σε πεζό λόγο που το δραματικό και το χιούμορ συνυπάρχουν,  με έναν παράξενο, αλλά και τόσο κατανοητό τρόπο. Τελικά μέσα από την ζωντανή και τόσο έντονη επιθυμία του να επι-κοινωνήσει την αντικοινωνικότητα-αντικανονικότητα του Πολέμου  γράφει το” Η Λέξη Πρόοδος στο στόμα της Μητέρας μου ηχούσε πολύ Φάλτσα”  όπου…

Βρήκε μορφή, σχήμα και ικανοτάτη θεατρική απόδοση στο Θέατρο ”Μπέλλος” στην Πλάκα από την Αικατερίνη Παπαγεωργίου και την ομάδα The Young Quill.

Η κ. Παπαγεωργίου δεν σκηνοθετεί απλά. Εδώ έχουμε να κάνουμε με την ευρηματικότητα, την μελέτη σε βάθος του σημαντικού αυτού έργου που δεν επιδέχεται ούτε διασκευή, ούτε το κακώς εννοούμενο ”φρεσκάρισμα”. Εδώ η σκηνοθέτις και η ομάδα αυτή, έρχονται να παραστήσουν με απόλυτη ευθύνη όλη την υπερβατική πραγματικότητα που απορρέει όχι μόνο από την γραφή του Βίζνιεκ, αλλά και από τα νοήματα που εκφράζονται από την δράση και την αντίδραση της πλοκής του έργου. Στο Θέατρο ”Μπέλλος” η λέξη ”Πρόοδος” βρίσκει όλη την ειρωνική σημασία της, και την ανυπαρξία της, στην κατά  Βίζνιεκ  απόδοση.

Εδώ το κοινό παρακολουθεί μια θεατρική παράσταση που αποκαλύπτει με εύπεπτο, αλλά όχι και απλοϊκό θεατρικό τρόπο, όλο το βάθος του έργου, όλη την ειρωνεία της ανθρώπινης κατάντιας, όλη την πικρία και την απόγνωση των εγκαταλειμμένων και απελπισμένων ανθρώπων από την μανία ενός πολέμου και μιας ανακατάταξης των συνόρων των χωρών. Αν και ο Βίζνιεκ τοποθετεί το έργο του στα Βαλκάνια και στην διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, παρακολουθώντας την παράσταση, εισπράττει κανείς, άμεσα την επιθυμία και της κ. Παπαγεωργίου και της ομάδας The Young Quill, να αποδοθεί η παγκοσμιότητα των αποτελεσμάτων του Πολέμου, όπου στο συγκεκριμένο έργο κυριαρχεί το τραγικό της ανεύρεσης των νεκρών παιδιών- στρατιωτών που θαφτήκαν κακήν κακώς σε ένα οποιοδήποτε μέρος, (στο συγκεκριμένο έργο),  σε ένα δάσος.

Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου με την ικανή διεισδυτικότητα της και την ευρηματικότητα της μας ξάφνιασε! στην σκηνή της επιστροφής των εκτοπισμένων κατοίκων ενός χωρίου με την λήξη του αδελφοκτόνου εμφυλίου πολέμου με το να τους εμφανίσει με διπλή όψη. Διπλή μάσκα- πρόσωπο, διπλή όψη ρούχων, διπλή όψη και τα παπούτσια με μύτες που είναι και πίσω και προς. Πίσω και μπρος. Η μνήμη και η επιθυμία της επιστροφής, από τη μια, ο αθέμιτος ξεριζωμός από την άλλη. Η κούραση, η απελπισία, ο φόβος, και ο εξαναγκασμός από τον τωρινό εξουσιαστή στο να τραγουδήσουν τον νέο Εθνικό Ύμνο.. ΚΑΙ στην στάση-κίνηση των σωμάτων των ηθοποιών (Διδασκαλία κίνησης Χρυσηίς Λιατζιβίρη).

Τραγικές φιγούρες ο ”Πατέρας”  Βίγκαν , τραγικότερη η ”Μητέρα” Γιάσμινσκα, οι κυρίαρχοι χαρακτήρες του έργου, που εκείνη επιμένει  στον Πατέρα να σκάψει το δάσος για να βρουν το πτώμα του σκοτωμένου γιου τους. Ο γιος Βίμπκο, που κατά το κείμενο, εμφανίζεται  ως όραμα-φάντασμα μπροστά τους, μα δεν τον ακούν ούτε τον βλέπουν,  παραπονούμενος, ότι η Μητέρα δεν του μιλάει ποτέ, ενώ με τον Πατέρα έχουν μια κάποια επαφή.

Που, εκείνη στρώνει το τραπέζι με τρία πιάτα , όμως από το γυρτό  τραπέζι το πιάτο του γιου πάντα πέφτει και τελικά σπάει (εξαιρετικό επίσης εύρημα επισημαίνοντας την απουσία).  Σαφής η άρνηση εκείνης να δεχτεί τον σκοτωμό του, αν δεν δει τον σωρό του. Που ίσως κάποιος δορυφόρος στο διάστημα να είναι η λύση της εύρεσης του, λέει και ηχεί και αυτό τόσο φάλτσα.

Που όλα και όλοι στο καινούριο διαμορφωμένο  περιβάλλον είναι αλλιώς και κυριαρχεί η μορφή, η υπόσταση του χειρότερου. Αυτού που πουλάει! κόκαλα που τα έχει ξεθάψει, στους απελπισμένους  γονείς , ευκαιρία λέει, να τα ‘κονομήσει!

Που η κόρη τους, Ίντα, ως πόρνη πλέον κάπου στην Ιταλία, υποβάλλεται στην εκμετάλλευση, στον εξευτελισμό, στην ντροπιαστική υποβάθμιση της προσωπικότητας της, για λίγα  χρήματα που στέλνει στους γονείς της. Μια αναφορά του συγγραφέα στην εκμετάλλευση γυναικών και υπάρξεων που αναγκάστηκαν λόγω συνθηκών να εκπορνεύονται. Η  Ίντα μια ακόμη τραγική φιγούρα.

Που επιστρέφοντας  και αφού έχει βρεθεί το νεκρό κορμί του αδελφού της, (σημαντικό επίσης εύρημα), το λουλουδάκι που βάζει στον χώμα που επιτέλους έχει θαφτεί, θα ποτιστεί από τον άνθρωπο (ποιος…  έχει καμία σημασία;) με το ποτιστήρι που περιέχει, όχι αναζωογονητικό νερό αλλά.. χρήματα.

Που τα άδεια σακάκια που αιωρούνται, έχουν τη φωνή των σκοτωμένων και εξιστορούν τον χαμό τους (άλλο ένα συγκινησιακό εύρημα).

” Τίποτα δεν είναι τσάμπα την σήμερον  ημέρα. Θέλαμε κι’ εμείς καπιταλισμό. Ε, να τόνε!  Ήρθε ο καπιταλισμός!.. Κεφάλαια; Τα κουφάρια των παιδιών μας!”

Και όπως αναφέρεται και στην έκδοση του έργου, τηρήθηκε η σημείωση ότι ”Οι ρόλοι μπορούν να ντουμπλαριστούν. Ελάχιστος αριθμός ηθοποιών : Δυο γυναίκες, τρεις άντρες”. Η μετάφραση του έργου της Έρσης Βασιλικιώτη.

Και εδω πως και να μην αναφερθώ στις υπερβατικές ερμηνείες και την προηγηθείσα δουλειά που έγινε κατά την διάρκεια των προβών, από την ομάδα και από την σκηνοθέτιδα.

Να αναφερθώ στον Δημήτρη Πετρόπουλο και στην Μάνια Παπαδημητρίου που εκτός από τους γονείς ερμηνεύουν εξαιρετικά,  ο μεν κ. Πετρόπουλος  έναν  νταβατζή, η δε κ. Παπαδημητρίου, εντελώς μεταμορφωμένη ( μα και τόσο…σέξι) την πατρόνα της Ίντα.

Υπερβατική ερμηνεία και του ξεχωριστού ηθοποιού Αλέξανδρου Βάρθη, που ”δημιουργεί” σε επίπεδο γελοιότητας τον χαρακτήρα του γείτονα-εκμεταλλευτή, μια ερμηνεία από τις καλύτερες που έχει ”κτίσει” ο κ. Βάρθης στην θεατρική του πορεία. Παράλληλα ερμηνεύει , αγνώριστος και δυο άλλους ρόλους.

Η Ελίζα Σκολίδη πειστικότατη μεν, ως Ίντα (την θαυμάσαμε και στο pole dansing της) αλλά υπερέβη τον ερμηνευτικό  εαυτό της, ως Μίρκα, η τρελή γριά. Αγνώριστη και παρά το νεαρό της ηλικίας της η κ. Σκολίδη, είναι όντως μια τρελή γριά και κάτι ανάμεσα σε μάγισσα που συναντάμε  στα παραμύθια και ένα ακόμη ωμό άτομο  που ψάχνει την ευκαιρία για να εκμεταλλευτεί τους ανθρώπους προς όφελος της!

Ο Τάσος Λέκκας ως γιος Βίμπκο, περιφέρεται και κυρίως ”υπάρχει” με την πειστικότητα που μπορεί να αποδοθεί από έναν ηθοποιό που ερμηνεύει ένα μη εν ζωή πρόσωπο και αυτό να γίνεται  (και επιβάλλεται να γίνει)  κατανοητό.. αλλά και ως  Καρολίνα, η τρανς πόρνη.  Προσφέρει  μια ξεχωριστή και άκρως ευδιάκριτη ερμηνεία, όπου το επικίνδυνο της υπόκρισης να μετατρέψει τον χαρακτήρα της τρανς πόρνης σε καρικατούρα, το ξεπερνά με την υποκριτική του δυναμική,  σεβόμενος και την ιδιαιτερότητα αυτών των ατόμων.

Το σκηνικό της Μυρτώ Σταμπούλου  πρόσφερε στην παράσταση την ζοφερή, φάλτσα, παραπαίουσα  ατμόσφαιρα που αρμόζει, τα κοστούμια της Ειρήνης Γεωργακίλα εντός των πλαισίων που πρέπει να αναδειχτεί  και μέσω των κοστουμιών ο κάθε ρόλος και με τον σημαντικά ατμοσφαιρικός ο σχεδιασμός των φωτισμών του Κωστή Μουσικού.

Τελικά η παράσταση είναι ένα δύσκολο και τολμηρό θεατρικό  εγχείρημα, ειδικά στην δεδομένη σκηνή του Θεάτρου ”Μπέλλος” που η Αικατερίνη  Παπαγεωργίου με την ευρηματικότητα της την ”μεγέθυνε”  και κίνησε τους ηθοποιούς της και την δράση σε πολλά άλλα σημεία όσο και ανάμεσα στους θεατές. Μια παράσταση με ήθος, με σωστή θεατρική τοποθέτηση, με ευδιάκριτη την σωστή ανάγνωση που προηγήθηκε της παράστασης και το ”στοίχημα” που τόλμησαν οι συντελεστές της να βάλουν, να το κερδίζουν.