του Γιάννη Γαβρίλη

Γιατί ακόμη και σήμερα, απασχολεί και εμπνέει και (ίσως) προβληματίζει τους ανθρώπους του Θεάτρου σε παγκόσμια κλίμακα, το θεατρικό έργο του Αυγούστου Στρίντμπεργκ «Δεσποινίδα Τζούλια»;

Ένα έργο γραμμένο το 1888, χαρακτηρισμένο ως νατουραλιστικό, που ο συγγραφέας του το εμπνεύστηκε από ένα πραγματικό γεγονός που του αφηγήθηκαν.

Ο Άγγελος Τερζάκης σε ένα σχετικό με τον  Στρίντμπεργκ και το ”Δεσποινίς Τζούλια” (Σουηδικά  Fröken Julie) σημείωμα του αναφέρει.. ”Πανθομολογούμενα, είναι ο πιο πρωτοπόρος δραματουργός του 19ου αιώνα, είναι αυτός που οδηγεί κατευθείαν στην δική μας εποχή”.

Στην δική μας, λοιπόν εποχή, στο σήμερα μας, τόλμησε με θάρρος και περίσσιο θράσος (δικά του τα λόγια) ο Τάσος Ιορδανίδης να δημιουργήσει ένα δικό του έργο βασισμένο σε αυτό το κορυφαίο, (όπως έχει χαρακτηριστεί από τους αναλυτές) θεατρικό μονόπρακτο και να του δώσει τον τίτλο (πως αλλιώς, έξαλλου) ”Τζούλια”.

Να αναφέρουμε εδώ ότι και ο Πάτρικ Μπάρμπερ επιχείρησε μια μεταγραφή του ”Δεσποινίς Τζούλια”  και να μεταφέρει την δράση του έργου σε μια ταραγμένη περίοδο για την Μεγάλη Βρετανία.

Ο Τάσος Ιορδανίδης τώρα, πάει το έργο πάρα πέρα, σεβόμενος και τον συγγραφέα του και το ίδιο το έργο. Κρατεί και στηρίζει την δική του μεταγραφή στην όλη  υπαρξιακή, ψυχολογική και εν τέλει  καταστροφική συνεύρεση  των ηρώων, όπως τους περιγράφει ο Στρίντμπεργκ, βασίζεται σε όλες τις ρωγμές του και κυρίως σε αυτό που προβάλλεται σε αυτό το έργο ως το σημαντικότερο στοιχείο. Την συγκρουσιακή συνύπαρξη των δυο φύλων. Του ανδρικού και του γυναικείου. Όπου όπως το δόμησε ο Στρίντμπεργκ, δεν είναι ξεκάθαρο ποιος είναι το θύμα και ποια η θύτης. Μήπως όμως ούτε θύτης υπάρχει ούτε θύμα; Παρά μονό το εχθρικό σύμπλεγμα των δυο φύλων, όπως και η αντιπαλότητα των κοινωνικών τάξεων. Και… το ποιος είναι το αφεντικό και ποιος ο ”δούλος”. Ποια επιβάλει με προσβλητικό τρόπο,  ο υπηρέτης, ο ονομαζόμενος Ζαν, να σκύψει και να φιλήσει το παπούτσι της, καθώς τον προκαλεί να της κάνει ερώτα. Γιατί, αυτή  είναι η αφέντρα. Η Δεσποινίς Τζούλια. Που τελικά θα πέσει στην παγίδα (σεξουαλικά ερωτική) που στήνει εξευτελιστικά στον ”λακέ” της. Να όμως που οι ρόλοι αντιστρέφονται και θα υπερισχύσει ο κοινωνικά κατώτερος (μα τόσο όμορφος και αδίστακτος!) υπηρέτης και ο εξευτελισμός θα αντιστραφεί, θα αλλάξει παραλήπτη, θα οδηγήσει την επικρατούσα (όπως νομίζει..) στην πλήρη συντριβή της. Μα,  μήπως και ο Ζαν είναι καλύτερος. Είναι εκδικητικός και τυχοδιωκτικός. Εκμεταλλεύεται τον ατίθασο χαρακτήρα, την αδυναμία και την ανασφάλεια της Τζούλια, την δυστυχισμένη ζωή της και εκείνο που τον ενδιαφέρει,  είναι να ανέλθει κοινωνικά και οικονομικά, ενώ αδίστακτα προδίδει και το τρίτο πρόσωπο αυτού του τραγικού τρίγωνου, την θεοσεβούμενη και ευάλωτη Χριστίνα που ασκεί καθήκοντα μαγείρισσας και είναι κατά κάποιον τρόπο αρραβωνιαστικιά του.

 Η απέχθεια προκαλεί την έλξη. Η υπεροψία οδηγεί στην αποστροφή. Η χειραγώγηση στην απόρριψη και την αβεβαιότητα. Η σεξουαλική έλξη στην ανάγκη του απραγματοποίητου ονείρου μιας κοινής ζωής.

Ο κ. Ιορδανίδης μέσα σε αυτά τα ακατάρριπτα πλαίσια, δημιουργεί μια παράσταση που κυριολεκτικά είναι γροθιά στο στομάχι, είναι μια αλληλουχία  από σκληρές συνθήκες, μια πραγματικότητα που διαψεύδει ενώ παράλληλα διαψεύδεται. Μετακινείται σε έναν άλλο χρόνο και χώρο από το πρωτότυπο, με ευρηματικό τρόπο. Από την κουζίνα μιας έπαυλης, ο χώρος μεταμορφώνεται σε θέατρο, η συνθήκη του ”Θέατρο μέσα στο Θέατρο” σε ενεστώτα χρόνο.

Εδώ, στο Θέατρο ”ΑΛΦΑ”- Ληναίος-Φωτίου, της οδού Πατησιών (28ης Οκτώβριου) 37 και Στουρνάρη, εισέρχεται ο θεατής στην αίθουσα και αντικρίζει καθίσματα σκεπασμένα , διάφορα αντικείμενα αφημένα στον διάδρομο και επί σκηνής μια αναστάτωση όπως αυτή που υπάρχει κατά την διάρκεια του στησίματος μιας παράστασης. Σκάλες, φωτιστικά, σκηνικά υπό κατασκευή , καλώδια. Πρόκειται να ανέβει ο ” Άμλετ”. Ένας πυρετός, ένταση μεγάλη επικρατεί. Ο ηλεκτρολόγος, η καθαρίστρια, η σκηνογράφος, η υπεύθυνη του θεάτρου. Και καταφθάνει  η θιασάρχης, σκηνοθέτις και πρωταγωνίστρια (στον ρόλο του Άμλετ) της παράστασης. Η Ευσταθία- (Δεσποινίς Τζούλια). Στο θέατρο που ανήκει στην ίδια και την οικογένεια της. Εδώ, πάνω στη σκηνή και κάτω από αυτήν, ανάμεσα στους θεατές θα αρχίσει να ξετυλίγεται η ερωτική, σεξουαλική πρόκληση, θα αρχίσει να αποκαλύπτεται ο κακότροπος χαρακτήρας της Ευσταθίας, η ανάγκη της να επιβάλλεται, ούσα ανασφαλής, στους άλλους, επιθυμεί την χειραγώγηση των συνεργατών  της, επιμένει να επικρίνει τους πάντες και τα πάντα, να συμπεριφέρεται με τοξικότητα, έτσι απόλυτα εξαρτημένη που είναι από τα ναρκωτικά και το ποτό.  Εδώ θα αποκαλυφθεί ποιος είναι ο ηλεκτρολόγος-Κυριακός-(Ζαν) και γιατί θέλει να καταστρέψει την Ευσταθία συνάπτοντας σχέση μαζί της ενώ είναι με την σκηνογράφο Δήμητρα-(Χριστίνα). Υπάρχει και ένα τέταρτο πρόσωπο, η Μαρία που παρακολουθεί, είναι σαν μια σκιά, σαν να είναι το ίδιο το θέατρο που αναπνέει, αφουγκράζεται, καταλαβαίνει αλλά δεν αντιδρά. Υπάρχει απλώς και δέχεται εντολές.

Οι διάλογοι δεν έχουν σχέση με αυτούς του πρωτότυπου. O κ. Ιορδανίδης έγραψε ένα καινούριο έργο και δημιουργεί, (ακολουθώντας μεν την σκοτεινότητα του που προσέδωσε ο Στρίντμπεργκ) μια έντονη θριλερική ατμόσφαιρα και με το κείμενο του αλλά και με την σκηνοθεσία του (με βοηθό τον Μιχάλη Γεωργακόπουλο), όπως και με τους φωτισμούς και την διαμόρφωση του σκηνικού χώρου. (Τα κοστούμια και Styling της Σίσσυς Σουβατζόγλου).

Και την ιδέα. Που κυριολεκτικά χτύπα κέντρο στην παθητικότητα του θεατή-παρατηρητή και την απεμπολεί. Η ιδέα να χρησιμοποιηθεί και να ακουστεί έντονα το τραγούδι των Serge Lama- Alice Dona  ”Je suis malade” και στις δυο εκτελέσεις του, της Lara Fabian αλλά και της Dalida που το ερμηνεύει συγκλονιστικά και a capella.

Οι ερμηνείες των τεσσάρων ηθοποιών είναι τόσο καθοριστικές, τόσο καίριες και ασφαλώς πολύ δουλεμένες που ξεχνάς ότι βλέπεις ηθοποιούς να υποκρίνονται. Και, αν δεν το έχετε καταλάβει, αναφέρονται με τα ίδια, τα μικρά τους ονόματα στη παράσταση. Η Ευσταθία Τσαπαρέλη, ο Κυριάκος Σαλής, η Δήμητρα Βήττα, και η Μαρία Καρτσαφλέκη.

Η παράσταση που είδαμε μας ταρακούνησε, μας προκάλεσε ένταση, με την τόσο αληθοφανή  προβολή των τοξικών σχέσεων που μπορούν να αναπτυχτούν μεταξύ των ανθρώπων (επί τω προκειμένω ενός θιάσου που δεν διαφέρουν οι συμπεριφορές μεταξύ τους,  από αυτές, των κοινωνικών μας  σχέσεων) και από το ίδιο το θεατρικό κείμενο, από την ιδία την σκηνική ατμόσφαιρα που αντικρίζουμε ευθύς εξ αρχής μπαίνοντας στο Θέατρο, αλλά και από τις υπερβατικές ερμηνείες των τεσσάρων ηθοποιών.