του Γιάννη Γαβρίλη

Γιατί το Θέατρο έχει Μαγεία, η θεατρική υποκριτική είναι υπερβατική εκ της φύσεως και όσοι/ όσες την υπηρετούν, ξέρουν και αγωνιούν να βρουν τον τρόπο ή τα μέσα για να ξεφύγουν από την ‘’μανιέρα’’ τους, την τυποποίηση τους.

Το ίδιο συμβαίνει και με τους/τις σκηνοθέτες/τριες  που κυρίως ασχολούνται, εργάζονται στο Θέατρο. Η τυποποίηση είναι ο ύπουλος ‘’εχθρός’’ που απεχθάνονται όπως ο διάβολος το λιβάνι.

Ασφαλώς και χρειάζεται επίπονος αγώνας για να ξεφύγει ένας ηθοποιός και σκηνοθέτης από το προσωπικό ιδίωμα, από τον τρόπο που εκφράζει και θέτει επί σκηνής, την καλλιτεχνική του πρόταση, τις ιδέες του, το πως θα εδραιωθεί με πειστικότητα η εκφραστικότητα, η διαφορετικότητα (που αφορά περισσότερο τους ηθοποιούς), την ικανότητα να γίνονται διαφορετικοί/κες από ρόλο σε ρόλο.

Στο Θέατρο ‘’Φούρνος’’ της οδού Μαυρομιχάλη 168, όπου αυτή την θεατρική περίοδο έχει ανέβει η παράσταση ‘’ Η Λένι Ρίφενστάλ κοιμάται τα βράδια;’’ (προσέξτε το ερωτηματικό), συντελούνται όσα ανέφερα ανωτέρω.

Μα, θα αναρωτηθείτε. Μπορούν, σε απόλυτο βαθμό, να συμβαίνουν όλα αυτά μαζί.

Θα απαντήσω, τι εννοούμε σε απόλυτο βαθμό. Εξαρτάται από ποια σκοπιά, θέση, το βλέπουμε και το εννοούμαι.

Τι θέλω να πω. Αν γνωρίζεται έναν/μια ηθοποιό, αν τον/την έχετε δει να παίζει, έχετε πει ότι ο τρόπος που εξασκεί την Τέχνη του/της, σας είναι ικανοποιητικός, σας αρέσει… και έρχεται μια θεατρική στιγμή που , ενώ γνωρίζετε και σας αρέσει η ερμηνεία του/της, τον/την βλέπετε και αντικρίζετε απέναντί σας μια/έναν ‘’αγνώριστο/στη’’, ερμηνευτικά πάντα, ηθοποιό, όταν αντιλαμβάνεστε ότι η σκηνοθεσία του έργου που παρακολουθείτε ξεφεύγει από τα γνωστά πλαίσια, τις γνωστές νόρμες, διαθέτει μια διαφορετική θέση και στάση από τις συγκεκριμένες φόρμες, ε… τότε ναι, ίσως και να μπορούμε να συζητήσουμε, αν μη τι άλλο, για έναν  άλλο τρόπο, ανεβάσματος παράσταση.

Γιατί, εδώ υπάρχει η Άννα Αδριανού που εκπλήσσει. Εδώ ξεπερνάει ερμηνευτικά και τον ίδιο της τον θεατρικό εαυτό. Καταλύει την όποια ‘’μανιέρα’’ της.

Η κ. Ανδριανού μεταμορφώνεται στη κυριολεξία. Ερμηνευτικά μεταμορφώνεται. Τα όποια καλά, αξιοπρεπή δείγματα έχει καταθέσει, όλα αυτά τα χρόνια που υπάρχει στο Θέατρο, μεταφέρονται σε δεύτερη ανάγνωση.

Εδώ βλέπεις και κυρίως αντιλαμβάνεσαι από τα πρώτα λεπτά της έναρξης της παράστασης, ότι έχεις να κάνεις με αυτό που ανάφερα και πιο πριν. Με την διαγραφή της ‘’μανιέρας’’, την ικανότητα να μετατρέπεται στην προσωπικότητα στην οποία αναφέρεται το έργο. Στην ‘’προσωπικότητα’’ και όχι στην φυσική ύπαρξη. Και εδώ πλησιάζουμε το θεατρικό, υποκριτικό επίτευγμα. Γιατί το έργο αναφέρεται (όπως και να το κάνουμε, σε μια ισχυρή προσωπικότητα) που η Άννα Ανδριανού και με τις σκηνοθετικές οδηγίες της Βάνας Πεφάνη, αποκάλυψε έντονα.

Η Λένι Ριφενστάλ (Χελένε Μπέρτα Αμάλιε Ρίφενσταλ 1902 – 2003) ιστορικά πλέον, που έχει χαρακτηριστεί ως αμφιλεγόμενη προσωπικότητα, ήταν πετυχημένη ηθοποιός, χορεύτρια, κινηματογραφική σκηνοθέτις, της οποίας, οι καταλυτικές ιδέες που εφάρμοσε στις κινηματογραφικές λήψεις, στην φωτογραφία και στο μοντάζ εφαρμόζονται ακόμη και σήμερα. Ήταν στην εποχή της, πρωτοποριακές και  έχουν κατοχυρωθεί και αναγνωριστεί βοηθώντας στην εξέλιξη του κινηματογράφου (33 κάμερες, αργή κίνηση, υποβρύχιες λήψεις, μακρινά πλάνα διαγώνιες γωνίες λήψης). Όλη της όμως αυτή η επιτυχία, επισκιάστηκε από την συνεργασία της με το ναζιστικό καθεστώς και την στενή σχέση της με τον Χίτλερ που την έχρισε ‘’επίσημη κινηματογραφίστρια’’ του κόμματος. Η πρώτη ταινία που γύρισε ήταν το 1932. Το ’’Γαλάζιο Φως – Ασημένιο Μετάλλιο Μπιενάλε Βενετίας – 1935, Χρυσό Μετάλλιο Διεθνούς Έκθεσης Παρισιού – 1937 ’’. Εν συνεχεία σε στενή συνεργασία με τον Χίτλερ και τον Γκαίμπελς, γύρισε προπαγανδιστικές ταινίες και ντοκιμαντέρ για λογαριασμό του Εθνικοσοσιαλιστικού Ναζιστικού Κόμματος. Το 1934 και αφού αποδέχτηκε την συνεργασία (θαύμαζε βαθιά τον Χίτλερ), γυρίσει την  ταινία με τίτλο ‘’Ο Θρίαμβος της Θέλησής’’ που αφορούσε στο συνέδριο  του κόμματος στη Νυρεμβέργη. (χαρακτηρίστηκε ως η απόλυτη προπαγανδιστική ταινία, που όμως έμεινε στην ιστορία του κινηματογράφου για την ατμόσφαιρα και την αισθητική της). Το 1936 ανέλαβε να δημιουργήσει ταινία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, το 1936, με τον τίτλο ‘’Olympia’’ (Χρυσό Μετάλλιο- Παρίσι 1937 – Βραβείο Μουσολίνι- Βενετία 1938 και το Ελληνικό Βραβείο των Σπορ.

Μετά τη πτώση του Γ’ Ράιχ, η Ρίφενσταλ φυλακίστηκε, αν και η ίδια ισχυριζόταν για σειρά ετών ότι ποτέ δεν υπήρξε μέλος του Ναζιστικού Κόμματος.

Αν και εδώ επιχειρούμε μια κριτική της παράστασης ‘’Η Λένι Ρίφενσταλ κοιμάται τα βράδια;’’ ήταν απαραίτητη αυτή η αναφορά στη ζωή και το έργο της, διότι ο γνώριμος μας συγγραφέας Άγγελος  Ανδρεόπουλος που έγραψε το κείμενο αφού πρώτα μελέτησε λεπτομερειακά όσα αναφέρονται σε αυτή, δημιούργησε έναν μυθοπλαστικό μονόλογο – εξομολόγηση  της  Ρίφενσταλ.

Και εδώ έρχεται να συμβάλει καθοριστικά η Βάνα Πεφάνη. Που προσάρμοσε δραματουργικά το κείμενο, δημιουργώντας ένα θεατρικό με δυο πρόσωπα, σε αντίθεση με την παράσταση του μονολόγου, το 2018 που είχε ανέβει στο Θέατρο ‘’ Μπέλλος’’. Δημιουργώντας μια φανταστική θεατρική συνθήκη, όπου ένας δημοσιογράφος το 2024, καλεί την Ρίφενσταλ, σε τηλεοπτική συνέντευξη (ανάκριση επί της ουσίας). Η κ. Πεφάνη (με βοηθό την Ντέπυ Πάγκα) σκηνοθετεί αυτή τη παράσταση, με κύρια προβολή των συναισθημάτων, της συμπεριφοράς, των εκατέρωθεν κινήτρων και της ιδεολογίας. Επιβάλλει σκηνοθετικά όλη την αντιστροφή και την αντιπάθεια του ενός προς την άλλη, την εμμονή του δημοσιογράφου να αποκαλύψει την ‘’πραγματική’’ και ‘’την ναζίστρια’’ Ρίφενσταλ. Η Βάνα Πεφάνη, σκηνοθετικά πάντα, στήνει μια παράσταση ψυχαναλυτικών εκφάνσεων αγγίζοντας και τα θριλερικά όρια, μια ατμοσφαιρική και ενίοτε σκοτεινή, μη αποκαλυπτική και υπολανθάνουσα, τελικά, σχέση των δυο ηρώων του έργου, προβάλλοντας προς το τέλος της παράστασης και προβληματισμούς που απασχολούν εμάς ως πολίτες αυτής της χώρας μας.

Ευρηματικό δε, στοιχείο;.

Η προβολή στο πίσω μέρος της σκηνής, πλάνα από την κινηματογραφική πορεία της Ρίφενσταλ ( video art Νίκος Γιαβρόπουλος).

Υποβλητικό άλλο στοιχείο;

Η υποβόσκουσα, καθοριστική όμως ως προς την ατμόσφαιρα της παράστασής, μουσική σύνθεση και τα ηχοτοπία του ‘’ειδικού’’ σε αυτά Μάνου Αντωνιάδη…

Σε ένα σκηνικό (και κοστούμια, Γιώργος Λυντζέρης) που αναπαριστά ένα τηλεοπτικό πλατώ, όπου εκεί θα αναπτυχθεί όλη η προσπάθεια αποκάλυψης της αριβιστικής προσωπικότητας της Λένι Ρίφενσταλ, που δια της εκπληκτικής ερμηνείας της Άννας Αδριανού, ξετυλίγεται. Είτε μέσω των εκφράσεων της (την περισσότερη ώρα η ηθοποιός είναι καθιστή, ενδεδυμένη με ένα συντηρητικό ταγιέρ, που και αυτό το κατατάσσω στα ευρήματα της παράστασης, υπογραμμίζεται έτσι η σοβαρότητα που θέλει να επιδείξει προς το τηλεοπτικό κοινό η Ρίφενσταλ, όσο και η μη διαφορετικότητα της από εκείνο), ή της στάσης του σώματος, που αποκαλυπτικά εκφράσει τόσο την αμηχανία της, όσο και τον θυμό της σε όσα αποκαλύπτει ο δημοσιογράφος που τον ερμηνεύει ιδανικά, απόλυτα πειστικά, με νεύρο και ενέργεια ο Βασίλης Αφεντούλης, αφήνοντας με την υποκριτική του, να ‘’κατέβει στο κοινό, όλη η διάθεση και το πάθος του δημοσιογράφου για την αληθινή διάσταση. Μια από τις ιδιαίτερες υποκριτικές στιγμές του Βασίλη Αφεντούλη , η ένταση του όταν αναφέρεται στην τραγική και αδιάφορη χρησιμοποίηση της Ρίφενσταλ, ανθρώπων των στρατοπέδων εξόντωσης, ως κομπάρσων στις ταινίες της.

Μια παράσταση στιβαρή, καθόλου διδακτική, αντιθέτως, άκρως  προκλητική προς το θυμικό του κοινού, κυρίως όμως τόσο σημαντική γιατί αποφεύγει να δώσει απαντήσεις ή να πάρει θέση. Αυτό εναπόκειται στο τέλος της παράστασης σε όσους/όσες την παρακολούθησαν. Τα συμπεράσματα δικά τους. Εξάλλου, αυτό δεν είναι το Θέατρο; Να αποκαλύπτει, να συνιστά και να προκαλεί την σκέψη του θεατή, να τον κάνει, γιατί όχι, ακόμη και συνένοχο της παραστατικής δράσης.

Και… στο τέλος της παράστασης στην οποία αναφέρθηκα κριτικά, το αναπάντητο ερώτημα να παραμένει και να προκαλεί τον θεατή να το απαντήσει.. ‘’ Η Λένι Ρίφενστάλ κοιμάται τα βράδια;’’

Θέατρο ‘’Φούρνος’’

κάθε Δευτέρα & Τρίτη στις 21:00

Εισιτήρια : https://www.more.com/…/i-leni-rifenstal-koimatai-ta…/