Κριτική: ”Ο Επιστάτης” του Χάρολντ Πίντερ στο Θέατρο ”Αργώ- Studio”

Σχόλιο

του Γιάννη Γαβρίλη

Ο  Χάρολντ  Πίντερ όταν ερωτήθηκε  για αυτό το τρίτο του θεατρικό έργο,  τον ”Επιστάτη”(είχαν προηγηθεί  το ”Θερμοκήπιο”  και το ”Πάρτι Γενεθλίων”)  απάντησε..

…«Είναι έργο για δύο αδέλφια και έναν επιστάτη. Πίσω από αυτή την απλή ιστορία υπάρχει το χάος της ανθρώπινης ψυχής. Όσον αφορά εμένα θεωρώ ότι ως ένα σημείο ο “Επιστάτης” είναι αστείος. Πέρα όμως από αυτό το σημείο σταματάει να είναι αστείος και αυτός είναι μάλλον ο λόγος που το έγραψα».

Και πως να μην λάβει κανείς υπόψη του αυτό το ‘‘μάλλον” του, όταν ούτε ο ίδιος ο Πίντερ δίνει μια ξεκάθαρη απάντηση (ή απαντά ”λακωνικά”) στο γιατί το έγραψε. Όπως και να έχει αποδείχτηκε το κορυφαίο του έργο και είναι αυτό που του χάρισε την αναγνώριση όχι μόνο στην χώρα του, την Βρετάνια, αλλά παγκοσμίως. Εν συνεχεία ήρθαν οι αναλυτές και έδωσαν τις δικές τους σκέψεις- αναλύσεις για το περιεχόμενο του έργου, που δεν ξέρουμε αν συμφώνησε ποτέ μαζί τους ο Πίντερ (τους άφησε εκείνους να ξεδιαλύνουν το ”μυστήριο” μιας και ο ίδιος δεν μίλησε ποτέ εκτενώς για αυτό) που πρωτοανέβηκε το 1960 στο Arts Theatre του Λονδίνου και την ίδια χρονιά εκδόθηκε σε βιβλίο από τους εκδοτικού οίκους Encore Publishing και Eyre Methuen. Το 1964 μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον σκηνοθέτη Clive Donner, σε σενάριο του ίδιου του Πίντερ. Στην Ελλάδα  πρωτοπαρουσιάστηκε  το 1965/1966 από το Θέατρο Τέχνης Κάρολος Κουν σε σκηνοθεσία του Κουν με τους Θύμιο Καρακατσάνη, Νίκο Μπουσδούκο και Ηλία Λογοθέτη.

Ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Σωτήρης Χατζάκης επαναφέρει φέτος στη σκηνή του Studio του Θεάτρου ”Αργώ” αυτό το έργο δίνοντας την δική του διάσταση-άποψη και το πως θεωρεί ότι μπορεί να ανέβει ο ”Επιστάτης” του 1960, σήμερα.

Τελικά ο κόσμος δεν αλλάζει;  Έστω κι’ αν το 1960 που ανέβηκε στην θεατρική σκηνή ο ”Επιστάτης” φαίνεται να είναι μακρινό, τα γεγονότα, οι απόψεις, οι αγκυλώσεις, οι ανασφάλειες και η τοποθέτηση των ανθρώπων εντός της κοινωνίας αλλά και του αυστηρά προσωπικού τους περίγυρου δεν έχει αλλάξει. Θα λέγαμε μάλιστα, ότι έχουν όλα αυτά, οξυνθεί. Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει τον ρατσισμό που περιλαμβάνεται έντονα στις πεποιθήσεις και την διάρθρωση των σύγχρονων κοινωνιών. Αναμφίβολα η διαφορετικότητα και ο σεξουαλικός προσδιορισμός δεν είναι αποδεκτά σε μεγάλη μερίδα ατόμων. Αναντίρρητα σε παγκόσμιο επίπεδο ο κόσμος μας παραπαίει και είκοσι επτά πόλεμοι βρίσκονται σε εξέλιξη στον πλανήτη μας που όλο και γίνεται ένα απέραντο σκουπιδαριό από τις ανεξέλεγκτες όσο και αδιάφορες δραστηριότητες μας.

Το να ανεβαίνει, λοιπόν, σήμερα το έργο αυτό του Πίντερ θέλει μια άλλη θεατρική προσέγγιση απ’ ότι πριν από εξήντα τέσσερα χρόνια. Καλούνται οι συντελεστές του να εισαγάγουν  μια πιο σημερινή, μια τωρινή,  πλέον ανήσυχη θεατρική απόδοση, πλέον ενεργητική και με σαφήνεια καταγγελτική.

Ο Σωτήρης Χατζάκης, διαπίστωσα παρακολουθώντας την παράσταση που σκηνοθέτησε (δική του η θεατρική διασκευή και η μουσική επιμέλεια με βοηθό την Πολυξένη Μυλωνά), ακολούθησε και ενέταξε τους σημερινούς προβληματισμούς και την όποια παρακμιακή κοινωνική υπόσταση υπάρχει. Όπως και ο χώρος δράσης του έργου που είναι   ένα παρηκμασμένο δωμάτιο που βρίσκεται  σε κάποιο φθαρμένο από το χρόνο σπίτι, τοποθετημένο σε μια φτωχογειτονιά του δυτικού Λονδίνου γεμάτο με άχρηστα αντικείμενα και σκουπίδια. Γίνεται επίσης απολύτως κατανοητό ότι ελήφθησαν σοβαρά υπόψη τα περιεχόμενα στη γραφή του Πίντερ που  δεν εστιάζονται  μόνο   στα άτομα- ήρωες του έργου, αλλά και στις απειλές που αυτά αντιμετωπίζουν, όσο  και στην προβολή  της μη εμπιστοσύνης, της εξάρτησης και των προσδοκιών, στις οποίες  θα έπρεπε να βασίζονται οι  κοινωνικές συμπεριφορές.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, επίσης, είναι και η υποκριτική προσέγγιση από τον κ. Χατζάκη που υποδύεται τον Ντέιβις-Τζένκινς-Επιστάτη, οπού επισημαίνει με την ερμηνεία του, την αστεία μορφή του ( όπως τον θέλει στο κείμενο του και ο Πίντερ), ενώ παράλληλα  τον προτείνει και ως ένα απόλυτα τραγικό πρόσωπο. Είναι δύσκολο ένας ηθοποιός να ισορροπήσει ανάμεσα στα δυο αυτά χαρακτηριστικά και να βγει ”αλώβητος”, ενώ παράλληλα πρέπει και να μεταδώσει στον θεατή με σαφήνεια και τον ρατσιστικό χαρακτήρα , αυτού του αλητήριου αστέγου που επιμένει εκκωφαντικά για  την ”φυλετική του καθαρότητα”  και που κάθε τόσο κατά την διάρκεια της εξέλιξης του έργου, μιλάει και καυχιέται για αυτήν.  Ο Σωτήρης Χατζάκης έπεισε και υποκρίθηκε, τον Επιστάτη, αξιοπρόσεκτα.

Επίσης αξιόλογες είναι και οι ερμηνείες…

Του Αιμιλιανού Σταματάκη που υποδύεται με πειστικότητα τον νοητικά ασταθή, αισθαντικό και φαντασιόπληκτο και ευνουχισμένο τελικά, Άστον (εξαιρετικός  στον μονόλογο που περιγράφει την πρότερη δύσκολη ζωή του, τις σχέσεις του με τους ανθρώπους και τον εγκλεισμό του σε ψυχιατρική κλινική και την υποβολή του σε ακούσια θεραπεία με ηλεκτροσόκ. (Ιδού και εδώ μια ακόμη σαφής κοινωνική κριτική του συγγραφέα). Ο κ. Σταματάκης,  αποδεικνύει πως είναι πλέον ένας νέος μεν, αλλά αρκετά  ώριμος ηθοποιός που μπορεί να ”σηκώσει στις πλάτες του” σημαντικούς ρόλους και να βρεθεί σε ένα άλλο ανώτερο υποκριτικό επίπεδο.

Ο Γιώργος Φριντζήλας ερμηνεύει με ένταση, νευρικότητα, και χωρίς υποκριτικές υπερβολές τον Μίκ, αδελφό του Άστον, τον ιδιοκτήτη του κτιρίου που υπάρχει το δωμάτιο-καταφύγιο , όπου θα φιλοξενηθεί και ο Ντέιβις-Τζενκινς-Επιστάτης. Ο κ. Φριντζήλας υποστήριξε με την σταθερή υποκριτική του, τον Πιντερικό αυτόν προνομιακό χαρακτήρα που σε αντιδιαστολή με τον αδελφό του είναι στο περίεργο αυτό τρίγωνο, το πλέον στιβαρό, κυνικό, διανοητικά υγιές και εργαζόμενο άτομο. Να όμως η ρωγμή και σε αυτόν. Δεν μπορεί να κρύψει  και την δική του ρατσιστική  εμμονή, αφού βασανίζει λεκτικά και σωματικά ενίοτε και ασκώντας την εξουσία του , τον φιλοξενούμενο Ντέιβις- Τζενκινς που από την άλλη, το αίσθημα κατωτερότητας που τον χαρακτηρίζει τον ωθεί να γίνει τελικά  κατηγορούμενος και αποδιοπομπαίος και να ανατραπεί η επιθυμία του να γίνει εξουσιαστής και να μπερδέψει  ή  να στρέψει τα δυο αδέλφια, τον έναν εναντίον του άλλου και να προσεταιριστεί το δωμάτιο-καταφύγιο που για αυτόν θα ήταν μια λύτρωση.

Εκφράζοντας εδώ την προσωπική μου άποψη, θεωρώ ότι διολισθαίνει η παράσταση στα σημεία όπου ο Πίντερ αναφέρεται (και πρέπει να προβληθεί γιατί είναι ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της Πιντερικής γραφής και χαρακτηρίζει όλα του τα έργα έστω κι’ αν ο Πίντερ δεν δεσμεύεται απόλυτα για αυτό… πλανάται όμως), η πολιτική διάσταση που υπάρχει και εδώ. Η παράσταση έμεινε και πρόβαλε περισσότερο την κοινωνική συνύπαρξη  και την συμπεριφορά  των τριών αλληλοσυνδεόμενων ατόμων που αναλύονται  μεν οι χαρακτήρες τους στο έργο, αλλά μέσα από αυτή την ανάλυση διαφαίνεται εκκωφαντικά η πολιτική διάσταση που θέλει να προσδώσει κατά κάποιον τρόπο, ο συγγραφέας στο έργο του και η επιθυμία του, να επισημανθεί ως πολιτική πράξη το ρατσιστικό μένος του Ντέιβις-Τζενκινς-Επιστάτη απέναντι στους ”μετανάστες” κάθε λογής και φυλής, που κατακλύζουν την χώρα του.

Ενδιαφέροντα στοιχεία της παράστασης:

Tο κλειστοφοβικό σκηνικό που ”έστησε” η πολύπειρη και πάνω από τρακόσες παραστάσεις στο ενεργητικό της, στην Ελλάδα και το εξωτερικό, Έρση Δρίνη, όπου μέσα στους μαύρους, ρυπαρούς (όχι τυχαία) τοίχους , κυριαρχούν αντικείμενα ατάκτως ριγμένα, άχρηστα και παρωχημένα πράγματα, ένας κόσμος και απείθαρχος όσο και απειλητικός (όχι τυχαία)  που μπορεί να καθησυχάζει και να δίνει νόημα ύπαρξης στον Άστον που τα μαζεύει, τρομοκρατεί όμως τον Ντέιβις, τον δε Μίκ , τον αφήνει παγερά αδιάφορο.

Η μετάφραση του έργου του Κώστα Σταματίου που με αυτήν ανέβηκαν ως επί το πλείστον,  και  άλλες παλαιότερες παραστάσεις του Επιστάτη.

Οι ατμοσφαιρικοί  φωτισμοί του Αντώνη Παναγιωτόπουλου, η καθοριστική πρωτότυπη μουσική της Ειρήνης Σκυλακακη όπως και το ζοφερό ηχητικό περιβάλλον που ακούγεται σχεδόν σε όλη την διάρκεια της παράστασης.

Η υπόθεση

Δύο αδέλφια, σημαδεμένα  από μία ρωγμική μοίρα, ζουν μέσα σε ένα δωμάτιο-αποθήκη, που ασφυκτιά από την παλιατζούρα και τη μάταιη συσσώρευση σκουπιδαριού. Δύο άνθρωποι άρρωστοι από ύπαρξη, παίζουν ένα παιχνίδι εναλλαγής της εξουσίας. Ο ένας κομίζει τα εύσημα της ψυχασθένειας, ο άλλος τ’ αδιέξοδα του κυνισμού. Ο χρόνος, ίδιος με τον χθεσινό, ίδιος και με τον αυριανό. Τίποτα δεν αλλάζει στο μαρτυρικό βασίλειο μιας αναμονής του κενού, ώσπου στο σκουπιδότοπο αυτού του δωματίου -που μοιάζει με τα σπλάχνα τους-εισέρχεται ο πλάνης και ανέστιος, ο πονηρός και μοχθηρός μικρομπαγάσας, ο υπεράριθμος αποδιοπομπαίος του αστικού βίου. Αυτός θα εκμεταλλευτεί τα αδύνατα σημεία των ιδιοκτητών και θα παίξει μαζί τους παιχνίδια διάσπασης και συμμαχιών. Ως ανταμοιβή για την αμοραλιστική διπλωματία του, θα δεχτεί και από τα δύο αδέλφια, σε ξεχωριστές συναντήσεις, την πρόταση ανάληψης της θέσης του επιστάτη. Και τότε αρχίζει μια άγρια κωμωδία. Ναι, κωμωδία! Επέμενε σ’ αυτό ο Χάρολντ Πίντερ όταν έγραψε το αριστούργημα του, τον Επιστάτη. Είναι και κωμικό το έργο, έλεγε και ξανάλεγε. 

Θέατρο ”ΑΡΓΩ-Studio

Ελευσινίων 15 (μετρό Μεταξουργείο)

Ημέρες & ώρες παραστάσεων

Έως τις 31 Μαρτίου

Παρασκευή στις 21:00

Σάββατο στις 21:00

Κυριακή στις 19:00

 

 

Στη συνέχεια

Σχετικά Άρθρα

Συζήτηση σχετικά με post