Το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και ο Υφυπουργός Κώστας Κατσαφάδος παρουσίασαν το νομοσχέδιο «Νέο πλαίσιο μέτρων στεγαστικής αρωγής και λοιπών ενισχύσεων μετά από φυσικές καταστροφές, βελτίωση πλαισίου κρατικής αρωγής και ιδιωτικής ασφάλισης επιχειρήσεων έναντι φυσικών καταστροφών – Τροποποιήσεις ν. 4797/2021 και ν. 5116/2024». Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει:

ΓΕΝΙΚΑ

Α. Πρώτο Μέρος

α) Αντικείμενο του νομοσχεδίου είναι η θεσμοθέτηση ενός νέου, σύγχρονου και ολοκληρωμένου πλαισίου οικονομικών ενισχύσεων, το οποίο περιλαμβάνει δύο μέρη.

Το πρώτο και κύριο μέρος αφορά στη χορήγηση:

α) στεγαστικής συνδρομής (η οποία μετονομάζεται σε στεγαστική αρωγή),

β) πρώτης αρωγής έναντι στεγαστικής αρωγής,

γ) προσωρινής στέγασης με τη μορφή επιδότησης ενοικίου ή συγκατοίκησης ,

δ) εφάπαξ οικονομικών ενισχύσεων και

στην παραχώρηση ενιαία μεταφερόμενων οικίσκων.

Όλες οι ανωτέρω ενισχύσεις και οι παροχές χορηγούνται σε πληγέντες από φυσικές καταστροφές, για την αποκατάσταση βλαβών που υπέστησαν κτιριακές υποδομές τους.

Το δεύτερο μέρος αφορά σε τροποποιήσεις άρθρων των ν. 4797/2021 και ν. 5116/2024.

β) Το υφιστάμενο πλαίσιο χορήγησης στεγαστικής αρωγής και λοιπών ενισχύσεων πληγέντων από φυσικές καταστροφές, ρυθμίζεται καταρχήν από το ν. 867/1979 και χαρακτηρίζεται από:

βα) χρονοβόρες διαδικασίες πιστοποίησης βλαβών, κατάθεσης και επεξεργασίας αιτήσεων, για τη χορήγηση οικονομικών ενισχύσεων σε πληγέντες από φυσικές καταστροφές,

ββ) αναχρονιστική διαδικασία υποβολής και ελέγχου αιτήσεων πληγέντων, δεδομένου ότι αυτή υλοποιείται, κατά βάση έγχαρτα,

βγ) ανελαστικά κριτήρια καθορισμού δικαιούχων ληπτών των οικονομικών ενισχύσεων,

βδ) έλλειψη σύγχρονων εργαλείων άμεσων οικονομικών ενισχύσεων, τα οποία επιπλέον δεν προσαρμόζονται στις συνθήκες που δημιουργεί η κλιματική κρίση και οι ιδιαιτερότητες της οικονομικής και οικιστικής ανάπτυξης που έχει διαμορφωθεί στο σύνολο της χώρας.

Αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι :

1) το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της επέλευσης της καταστροφής και της χορήγησης των οικονομικών ενισχύσεων στους πληγέντες να είναι μεγάλο, αυξάνοντας την κοινωνική δυσαρέσκεια,

2) η δυσκολία έως αδυναμία παροχής έγκαιρης ενημέρωσης στους πολίτες για την πορεία διεκπεραίωσης των αιτήσεών τους, γεγονός που ενισχύει τη δυσπιστία απέναντι στον κρατικό μηχανισμό,

3) ο περιορισμός του αριθμού των τελικών δικαιούχων, αφού παρατηρείται δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό αιτούντων με ελλιπή δικαιολογητικά ως προς την περιουσιακή ή φορολογική τους κατάσταση και

4) ο αποκλεισμός πληγέντων από τις ενισχύσεις λόγω της έλλειψης τίτλων ιδιοκτησίας που παρατηρείται κυρίως επί ακινήτων της περιφέρειας και του εκτεταμένου καθεστώτος συνιδιοκτησίας.

γ) Βασικές επιδιώξεις του νομοθετήματος αποτελούν:

γα) η επιτάχυνση των διαδικασιών χορήγησης των οικονομικών ενισχύσεων, μέσω της αξιοποίησης δοκιμασμένων πληροφοριακών συστημάτων, όπως η πλατφόρμα «e-άδειες» του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (Τ.Ε.Ε.), με την αντικατάσταση των έγχαρτων αιτήσεων και φακέλων και την ενεργοποίηση διαλειτουργικοτήτων με το σύνολο σχεδόν της δημόσιας διοίκησης, καθώς και τη συμμετοχή των πιστοποιημένων ελεγκτών δόμησης. Μέσω της ανωτέρω πλατφόρμας, παρέχεται ουσιαστικά η δυνατότητα στους πληγέντες να καθορίζουν οι ίδιοι τον χρόνο εκτέλεσης των εργασιών τους και συνακόλουθα τον χρόνο καταβολής σε αυτούς των κρατικών ενισχύσεων,

γβ) η ενίσχυση της διαφάνειας κατά τη διάρκεια ελέγχου των φακέλων, αφού ο πολίτης μέσω του μηχανικού από τον οποίο εκπροσωπείται θα γνωρίζει άμεσα την εξέλιξη διεκπεραίωσης του αιτήματός του,

γγ) η εισαγωγή σύγχρονων εργαλείων παροχής άμεσης οικονομικής βοήθειας μετά από φυσικές καταστροφές,

γδ) η διεύρυνση του αριθμού των δικαιούχων χορήγησης οικονομικών ενισχύσεων μετά από φυσικές καταστροφές, ειδικά στις περιπτώσεις συνιδιοκτησίας ακινήτων και στις περιπτώσεις κληρονομικών ακινήτων που αποτελούν τον κανόνα στην ελληνική περιφέρεια,

γε) η αποκατάσταση του δομημένου περιβάλλοντος και του φυσικού κάλλους πληγεισών περιοχών προς αποφυγή «ερημοποίησης» τους και

γστ) η δυνατότητα ένταξης στις διατάξεις και στις διαδικασίες του νέου νόμου πληγέντων παλαιότερων φυσικών καταστροφών οι οποίοι άνευ υπαιτιότητός τους δεν δύνανται να τη λάβουν, με αποτέλεσμα να μην αποκαθίσταται η πληγείσα περιοχή και συγχρόνως να υποχρεωθούν οι πληγέντες να επιστρέψουν την καταβληθείσα σε αυτούς πρώτη αρωγή έναντι στεγαστικής συνδρομής ως αχρεωστήτως καταβληθείσα.

Με βάση τα ανωτέρω επιδιώκεται συνολικά η μετατόπιση του «κέντρου βάρους» του πλαισίου χορήγησης οικονομικών ενισχύσεων μετά από φυσικές καταστροφές και η εξισορρόπηση του «αποκαταστατικού» με τον «αποζημιωτικό» χαρακτήρα των ρυθμίσεων, η οποία αποτελεί και τη βασική φιλοσοφία του προτεινόμενου σχεδίου νόμου.

δ) Το πρώτο Μέρος εφαρμόζεται κατά κανόνα για φυσικές καταστροφές που εκδηλώνονται μετά από την έναρξη ισχύος των επιμέρους διατάξεών του σύμφωνα με το άρθρο 36.

Β. Δεύτερο Μέρος

Με το δεύτερο μέρος του νομοσχεδίου επιτυγχάνεται διορθωτικά / συμπληρωματικά  η βελτίωση του πλαισίου κρατικής αρωγής και ιδιωτικής ασφάλισης επιχειρήσεων έναντι φυσικών καταστροφών, με την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας, της διαφάνειας και της ταχύτητας των διαδικασιών, τη θωράκιση των μηχανισμών ελέγχου και λογοδοσίας και τη βελτίωση των ρυθμίσεων για την υποχρέωση ιδιωτικής ασφάλισης σε σχέση με την εφαρμογή της κρατικής αρωγής.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ

Α΄  ΜΕΡΟΣ:

1. Με τα άρθρα 1 έως 4 ορίζεται α) ο επιδιωκόμενος σκοπός ο οποίος έγκειται στην αποτελεσματικότερη αποκατάσταση των βλαβών κτιρίων που προκλήθηκαν από φυσικές καταστροφές και στην έγκαιρη κάλυψη των πρώτων αναγκών των πληγέντων, β) το αντικείμενο ήτοι ο τρόπος καθορισμού των δικαιούχων στεγαστικής αρωγής και ο προσδιορισμός της διαδικασίας χορήγησης της, η αντιμετώπιση της προσωρινής στέγασης των πληγέντων, η παροχή οικονομικών και λοιπών ενισχύσεων στους δικαιούχους πληγέντες, και η διαχείριση των ενιαία μεταφερόμενων οικίσκων για την κάλυψη στεγαστικών αναγκών των πληγέντων, γ) το πεδίο εφαρμογής και δ) οι ορισμοί των εννοιών που χρησιμοποιούνται στο νομοσχέδιο.
2. Με το άρθρο 5 καθορίζεται ο τρόπος οριοθέτησης (δηλ. ο γεωγραφικός / χωροταξικός προσδιορισμός) της πληγείσας από φυσική καταστροφή περιοχής. Η οριοθέτηση αποτελεί όρο εκ των ων ουκ άνευ προκειμένου να χορηγηθεί η στεγαστική αρωγή.
3. Με το άρθρο 6 κατηγοριοποιούνται οι πληγέντες που δύνανται να καθοριστούν δικαιούχοι στεγαστικής αρωγής, καθορίζεται το δικαίωμά τους και τίθενται ως εξαιρέσεις τα είδη των κτιρίων για τα οποία δεν δύναται να χορηγηθεί στεγαστική αρωγή. Για πρώτη φορά α) θεσπίζεται η δυνατότητα αναγνώρισης και καθορισμού ως δικαιούχου στεγαστικής αρωγής συγκυρίου κατά ποσοστό ακινήτου χωρίς την συναίνεση απάντων των συγκυρίων προκειμένου να αντιμετωπιστεί το θέμα της διευρυμένης εξ αδιαιρέτου συνιδιοκτησίας και της μέχρι σήμερα αδυναμίας καθορισμού ενός εκ των συνιδιοκτητών ακινήτου ως δικαιούχου στεγαστικής αρωγής, β) καθορίζονται ως δικαιούχοι στεγαστικής αρωγής και κληρονόμοι που αποδεικνύουν το κληρονομικό τους δικαίωμα αλλά δεν έχουν προβεί σε πράξη αποδοχής κληρονομιάς, γ) πληγέντες των οποίων τα κτίρια βρίσκονται σε περιοχές που δεν δύναται να ανακατασκευαστούν ή να επισκευαστούν, δύνανται να καθοριστούν δικαιούχοι στεγαστικής αρωγής προκειμένου είτε να οικοδομήσουν σε άλλη θέση νομίμως είτε να αγοράσουν κατοικία προς αυτοστέγαση, δ) δύναται να καθοριστούν ως δικαιούχοι στεγαστικής αρωγής, πληγέντες που διαθέτουν εμπράγματο δικαίωμα επιφανείας επί πληγέντος κτιρίου και πληγέντες που έχουν λάβει προσωρινά παραχωρητήρια κτιρίων.
4. Με τα άρθρα 7, 8 και 9 ορίζονται τα ανώτατα όρια στεγαστικής αρωγής ως προς την επιφάνεια ανά κτίριο και ανά πληγέντα, καθώς και ότι η στεγαστική αρωγή είναι ανεκχώρητη, αφορολόγητη και ακατάσχετη, όπως αφορολόγητη και ακατάσχετη στα χέρια του Δημοσίου είναι και η ασφαλιστική αποζημίωση κτιριακών εγκαταστάσεων επιχειρήσεων, οι οποίες καλύπτονται από ενεργή σύμβαση ασφάλισης κατά την ημερομηνία εκδήλωσης της φυσικής καταστροφής.
5. Με τα άρθρα 10 και 14 θεσπίζονται οι όροι χορήγησης πρώτης αρωγής έναντι στεγαστικής αρωγής, το ανεκχώρητο, αφορολόγητο και ακατάσχετο στα χέρια πάντων της πρώτης αρωγής, καθώς και η διαδικασία χορήγησης, οι έλεγχοι τήρησης των διαδικασιών και οι επιπτώσεις μη τήρησης.
6. Με τα άρθρα 11 και 12 ορίζεται οι διαδικασίες καθορισμού πληγέντος ως δικαιούχου στεγαστικής αρωγής και χορήγησης αυτής, οι οποίες διενεργείται, αποκλειστικά μέσω του πληροφοριακού συστήματος «e-Άδειες», καθώς και τα στάδια χορήγησης στεγαστικής αρωγής και ελέγχου οικοδομικών εργασιών ανά είδος δικαιώματος τα οποία (είδη) είναι α) η ανακατασκευή πληγέντος κτιρίου, β) η επισκευή πληγέντος κτιρίου για την οποία η χορήγηση στεγαστικής αρωγής δύναται να γίνει είτε με προκαθορισμένη τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο πληγείσας στάθμης είτε με αναλυτικό προϋπολογισμό βάσει του «Πίνακα Εγκεκριμένων Τιμών Αποκατάστασης Βλαβών Κτιρίων», γ) η αυτοστέγαση, ήτοι η αγορά έτοιμου ακινήτου από τον πληγέντα αντί της ανακατασκευής ή της επισκευής του πληγέντος κτιρίου του και δ) η αποπεράτωση ημιτελούς κτιρίου, διαφορετικού από το πληγέν.
7. Με το άρθρο 13 προβλέπεται η χορήγηση στεγαστικής αρωγής σε ιδιοκτήτες προσωρινώς ακατάλληλων κτιρίων εντός κατολισθαίνουσας και επαπειλούμενης περιοχής και το ύψος αυτής.
8. Με τα άρθρα 15 και 16, ρυθμίζονται οι λοιπές μορφές ενισχύσεως πληγέντων που χορηγούνται πλέον της στεγαστικής αρωγής. Συγκεκριμένα στο άρθρο 15 καθορίζεται το δικαίωμα επιδότησης ενοικίου ή συγκατοίκησης των πληγέντων προς αντιμετώπιση του προβλήματος προσωρινής στέγασής τους και στο άρθρο 16 καθορίζονται και κατηγοριοποιούνται οι οικονομικές ενισχύσεις προς τους πληγέντες που χορηγούνται εφάπαξ με χαρακτήρα επείγοντος, όπως ειδικότερα η ενίσχυση για τη διενέργεια απλών επισκευαστικών εργασιών ή για την αντικατάσταση οικοσκευής, ενίσχυση για την κάλυψη των πρώτων βιοτικών αναγκών, η ενίσχυση για απλές επισκευαστικές εργασίες χώρων βοηθητικής χρήσης ή για αντικατάσταση των κινητών πραγμάτων που βρίσκονται εντός των χώρων αυτών, η ενίσχυση για την επισκευή ή αντικατάσταση εξοπλισμού μηχανοστασίου ανελκυστήρα, καυστήρα και λέβητα. Ο κατεπείγον χαρακτήρας των εφάπαξ οικονομικών ενισχύσεων του άρθρου 16, ικανοποιείται από το γεγονός της χορήγησής τους άνευ υποχρεώσεως οριοθέτησης της πληγείσας περιοχής, απλά και μόνο με την κήρυξη αυτής σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης. Τέλος οι εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις χορηγούνται για φυσικές καταστροφές από κάθε είδους θεομηνία και όχι αποκλειστικά από αυτές που ορίζονται ως τέτοιες στο άρθρο 4.
9. Με το άρθρο 17 ρυθμίζεται για πρώτη φορά σε νόμο το καθεστώς διάθεσης των ενιαία μεταφερόμενων οικίσκων για την προσωρινή στέγαση πληγέντων από φυσική καταστροφή και τα χρονικά όρια παραχώρησης τους.
10. Με το άρθρο 18 ρυθμίζεται ειδικώς η αποκατάσταση των ζημιών από φυσική καταστροφή κτιρίων του δημοσίου τομέα.
11. Με το άρθρο 19 ορίζεται ειδικός διαχειριστής για την επιμέλεια της αποκατάστασης βλαβών από φυσική καταστροφή ακινήτου / κτιρίου στο οποίο έχουν συσταθεί οριζόντιες ιδιοκτησίες, αναφορικά με τους κοινόχρηστους και κοινόκτητους χώρους και καθορίζονται οι αρμοδιότητες του.
12. Με τα άρθρα 20 και 21, προβλέπονται πέραν των τακτικών ελέγχων και έκτακτοι δειγματοληπτικοί έλεγχοι τήρησης των σταδίων των διαδικασιών που προβλέπονται στα άρθρα 11, 12, 14, 15 και 16 καθώς και οι προϋποθέσεις έκπτωσης των δικαιούχων και προσδιορισμού του αχρεωστήτως καταβληθέντος ποσού σε βάρος τους σε περίπτωση παράβασης των άρθρων 11 έως και 16 ως και τα μέσα άμυνας (προσφυγή) κατά της απόφασης έκπτωσης.
13. Με το άρθρο 23 δίδεται η δυνατότητα χορήγησης προθεσμίας στεγαστικής συνδρομής στις πληγείσες περιοχές, των οικισμών Προβαλίνθου και Αμπελούπολης από τις πυρκαγιές της 23ης και 24ης Ιουλίου 2018, με απόφαση του Υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, όπως ισχύει και για τις υπόλοιπες πληγείσες περιοχές από τις πυρκαγιές του 2018.
14. Στο άρθρο 23 προσδιορίζονται οι απαιτούμενες πράξεις δευτερογενούς νομοθεσίας (ΚΥΑ και ΥΑ) για την εφαρμογή των διατάξεων του πρώτου μέρους του νομοσχεδίου.
15. Με το άρθρο 24 ρυθμίζονται οι προϋποθέσεις υπαγωγής στις διατάξεις του νομοσχεδίου, πληγέντων παλαιότερων φυσικών καταστροφών.
16. Το άρθρο 25 αφορά στις μεταβατικές διατάξεις με ειδική μνεία (§5) στη δυνατότητα να καθοριστούν δικαιούχοι στεγαστικής συνδρομής ποσού μέχρι 5.000 ευρώ, πληγέντες από φυσικές καταστροφές που έλαβαν χώρα μέχρι μετά την 12/10/2017 (ημερομηνία σύστασης της ΓΔΑΕΦΚ) οι οποίοι δεν είχαν κριθεί δικαιούχοι στεγαστικής συνδρομής πλην όμως δυνάμει νομίμου αδείας αποπεράτωσαν προσηκόντως τις εργασίες αποκατάστασης του πληγέντος κτιρίου τους.
17. Το άρθρο 26 ορίζει τις καταργούμενες διατάξεις.

Β΄  ΜΕΡΟΣ:

1. Με τα άρθρα 27 και 28 προσδιορίζονται ο σκοπός και το αντικείμενο του δεύτερου μέρους.
2. Με τα άρθρο 29 και 31 προστίθεται στις Διευθύνσεις της ΓΔΚΑΣ, αυτοτελές τμήμα ελέγχων και ορίζονται οι αρμοδιότητες του.
3. Με το άρθρο 30 τροποποιείται η περ. β) της παρ. 2 του άρθρου 19Γ του ν. 4797/2021 (Α΄ 66), περί Διεύθυνσης Συντονισμού και Ειδικών Καθεστώτων.
4. Με το άρθρο 32 καθορίζεται το χρονικό διάστημα των δέκα (10) ετών ως το ελάχιστο χρονικό διάστημα διατήρησης από τις υπηρεσίες των Περιφερειών του συνόλου των φακέλων και των σχετιζομένων εγγράφων και δικαιολογητικών επιχορήγησης κάθε επιχείρησης.
5. Στο άρθρο 33 τροποποιούνται εξουσιοδοτικές διατάξεις του ν. 4797/2021.
6. Με το άρθρο 34 τροποποιήθηκε η σύνθεση του Παρατηρητηρίου Ιδιωτικής Ασφάλισης έναντι Φυσικών Καταστροφών.
7. Με το άρθρο 35 επιλύεται η ασάφεια ως προς τον έλεγχο της πλήρωσης της προϋπόθεσης ασφάλισης και την εξαίρεση από τα μέτρα κρατικής αρωγής που συνδέονται με την υποχρέωση ασφάλισης επιχειρήσεων.
8. Με το άρθρο 36 παρατείνονται οι συμβάσεις του προσωπικού Ι.Δ.Ο.Χ. της ΓΓΠΠ και της ΓΓΑΕΦΚΚΑ.

Γ΄  Μέρος:

Με το άρθρο 37 καθορίζεται ο χρόνος έναρξης των άρθρων του νομοσχεδίου

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

Με το νομοσχέδιο μεταξύ άλλων επιτυγχάνεται επιτάχυνση, ψηφιοποίηση και εκσυγχρονισμός των διαδικασιών χορήγησης στεγαστικής αρωγής στους πληγέντες διά της υποβολής των αιτήσεων και της  έκδοσης αδειών δόμησης μέσω του πληροφοριακού συστήματος e-Άδειες, διεύρυνση των δικαιούχων διά του καθορισμού ως δικαιούχων και συγκυριών κατά ποσοστό χωρίς να απαιτείται η συναίνεση απάντων των συγκυρίων καθώς και κληρονόμων που δεν έχουν περαιώσει τη διαδικασία αποδοχής κληρονομιάς, διαφάνεια των διαδικασιών και δυνατότητα άμεσης παρακολούθησης τους από τους πληγέντες, εξορθολογισμός του πλαισίου χορήγησης πρώτης αρωγής και του επιδόματος συγκατοίκησης. Επίσης δίδεται η ευκαιρία σε πληγέντες παλαιότερων φυσικών καταστροφών που δεν καθορίστηκαν δικαιούχοι στεγαστικής συνδρομής ουσιαστικά άνευ υπαιτιότητός τους, να υπαχθούν στις διατάξεις του παρόντος νόμου. Τέλος θεσμοθετείται ρητά η χορήγηση επιδότησης ενοικίου για την προσωρινή στέγαση των πληγέντων, διευρύνονται οι εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις επί τω τέλει ταχύτερης αποκατάστασης τόσο των κοινόχρηστων χώρων όσο και του απαραίτητου προς χρήση εξοπλισμού κυρίως πολυκατοικιών και καθορίζεται για πρώτη φόρα σε νόμο πλαίσιο για τη βέλτιστη και αποτελεσματικότερη διαχείριση των οικίσκων.