του Γιάννη Γαβρίλη

Στις 12 και 13 Ιουλίου παραστάθηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου η ”Ορέστεια” του Αισχύλου, σε παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει στην Επίδαυρο η ” Ορέστεια” , όμως ήταν η πρώτη φορά που μια παράσταση τρεισήμισι περίπου ωρών, μας κράτησε καθηλωμένους στο κοίλον του Αρχαίου αυτού Θεάτρου.

Και αυτό γιατί ο Θεόδωρος Τερζόπουλος δεν είναι ένας ακόμη σκηνοθέτης. Είναι, κατ’ αρχήν ένας μελετητής της Αρχαίας Τραγωδίας, είναι μια θεατρική προσωπικότητα που έχει επιβάλλει το κυρός του σε παγκόσμιο επίπεδο και κάθε παράσταση του είναι μια εμπειρία, μια έκπληξη, μια εις βάθος καταβύθιση στην ουσιαστική ύπαρξη, του όποιου έργου ανεβάζει, και η μοναδική του ικανότητα να ”διαβάζει” και εν συνεχεία να προβάλει θεατρικά, να επικοινωνεί, τις ρωγμές, τις κρυφές πλευρές, τις μη προβαλλόμενες, εκ πρώτης όψεως αναφορές στις διανοητικές και φιλοσοφικές αναζητήσεις, αναρωτήσεις του συγγραφέα είναι αξιοπρόσεκτη.

Με την θεατρική του ομάδα ”Αττις” που το ίδρυσε το 1985 έχει περιόδευσε σε όλο τον κόσμο και έχει παρουσιάσει 2.100! παραστάσεις.

Το σύστημα εργασίας του Θεόδωρου Τερζόπουλου και οι παραστάσεις αρχαίας τραγωδίας του διδάσκονται σε έδρες θεατρικών και κλασικών σπουδών σε τριάντα πανεπιστήμια του κόσμου.

Και δεν είναι καθόλου τυχαίο αυτό που έγραψε ο Χάινερ Μύλλερ τον Ιούνιο του 1987.

«Στο θέατρο του Τερζόπουλου ο μύθος δεν είναι παραμύθι, αλλά συμπυκνωμένη εμπειρία, η διαδικασία της πρόβας δεν είναι εκτέλεση μιας δραματουργικής θεώρησης, αλλά μια περιπέτεια σ’ ένα ταξίδι στο τοπίο της μνήμης, μια αναζήτηση των χαμένων κλειδιών της ενότητας του σώματος με τον λόγο, της λέξης ως φυσικής οντότητας».

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση αντιμετωπίσαμε την απόφαση του Εθνικού μας Θεάτρου… (για την ιστορία. Η ”Ορέστεια”  έχει παρουσιαστεί από το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο πέντε φορές μέχρι σήμερα: το 1954 και το 1959 σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη, το 1972 σε σκηνοθεσία Τάκη Μουζενίδη, το 2001 σε σκηνοθεσία Γιάννη Κόκκου και το 2019 με τρεις σκηνοθέτριες (Ιώ Βουλγαράκη, Λίλλυ Μελεμέ, Γεωργία Μαυραγάνη), που ανέλαβαν μια τραγωδία η καθεμία, στην πρώτη τους δοκιμή στην Επίδαυρο) … και του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του, Γιάννη Μόσχου να καλέσει τον Θεόδωρο Τερζόπουλο να ανεβάσει την ”Ορέστεια” που την μελετά εδώ και τριάντα χρόνια και ανεκπλήρωτος, τελικά, σκοπός του ήταν να την ανεβάσει στο Θιβέτ και με Θιβετιανούς μονάχους, αφού, μελετώντας πάντα, ανακάλυψε την σχέση της ”Ορέστειας” με ένα παμπάλαιο  Θιβετιανό μύθο.

Εκεί δεν θα ήταν εύκολο να ταξιδέψουμε, ευτυχίσαμε όμως να την δούμε, εδώ, στον δικό μας ζωτικό και ενεργειακό χώρο του Αργολικού Θεάτρου.

Και αυτό που παρακολουθήσαμε (εμφατικά το ξαναγράφω) μας καθήλωσε.

Μας εξέπληξε η τεκμηριωμένη (και καθόλου επιδερμική ή επιπόλαια) προβολή της ”Ορέστειας” με Όρους σημερινούς και αναφορές στη σύγχρονη κοινωνικό-πολιτική πραγματικότητα σε σχέση με την δύστροπη εποχή που γράφτηκε από τον Αισχύλο η ”Ορέστεια” (Τριλογία αποτελούμενη από τις Τραγωδίες Αγαμέμνων- Χοηφόροι-Ευμενίδες και το σατυρικό δράμα Πρωτέας, που διδάχτηκε στα Εν Άστει Διονύσια το 458 π.Χ., σε μια περίοδο έντονων αναταραχών και μεγάλων αντιπαραθέσεων μεταξύ Δημοκρατικών και Ολιγαρχικών που οδήγησαν σε βίαιες συγκρούσεις. Οι εντάσεις γενικεύτηκαν με τις μεταρρυθμίσεις του Δημοκρατικού Εφιάλτη, όσον αφορά την δομική λειτουργία του Αρείου Πάγου, όσο και την συμμαχία με το Αργος που είχε αποσκιρτήσει από την Πελοποννησιακή παρόμοια).

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος (με βοηθό σκηνοθέτη τον δικό του Σάββα Στρούμπο) και το Θέατρο του, ”Αττις” μας κοινώνησαν μια παράσταση που με όχημα το παρελθόν και την Αισχύλεια Τριλογία, μια καθοριστικά σημερινή προβολή προς την βιαιότητα, την ωμότητα, τις κτηνωδίες που κατασπαράσσουν την αφελή και χειραγωγουμένη ανθρωπότητα, αυτή που οδηγείται κατόπιν σχεδίου, προς την εξαφάνιση ως παράπλευρες απώλειες μέσω των πολέμων που μαστίζουν τον πλανήτη, την αποτρόπαια Εξουσία που υπόσχεται τιμές, προνόμια και αμφισβητούμενα ανταλλάγματα, με σκοπό, όχι να φέρει την ισονομία, αλλά να εδραιώσει την απόλυτη κυριαρχία της.

Στην παράσταση δεν υπάρχει τίποτα που να μην λέγεται, ακόμη και αυτά  που στον Λόγο δεν αναφέρονται είτε γιατί πρέπει να αποκρυφτούν, είτε γιατί βρίσκονται στη σφαίρα του απειλητικού μη εκφραζόμενου από ουδένα.

Εδώ όμως έχουμε την ανάδειξη της μεθόδου του Τερζόπουλου, όπου ακόμη και τα μη λεγόμενα παίρνουν σάρκα και οστά , παρουσιάζονται επιβλητικά, από την σωματικότητα των ηθοποιών του. Το Σώμα είναι το κυρίαρχο στοιχείο έκφρασης των συναισθημάτων, των ψυχολογικών εντάσεων, των αποδοχών και των απορρίψεων. Της Αλήθειας και του Ψέματος. Της διεκδίκησης της πρώτης και τον εξοβελισμό του δευτέρου (αλλά μήπως και αντίστροφα;).

Το Σώμα στην συνολικότητα του 21μελους Χορού, κυρίως, ήταν αυτό που εξέφρασε, μίλησε και επιβλήθηκε στην μεταφορά της Τριλογίας επί της Ορχήστρας. Τα σώματα και οι κινήσεις (κυρίως των χεριών, παράλληλα με την τραγικότητα, ενίοτε και την απορία που ενεργοποιούνταν στις εκφράσεις  του προσώπου) των πρωταγωνιστών μετατόπισαν την αμήχανη ακινησία σε έντονη κινητικότητα και όταν ακόμη ο ηθοποιός ήταν στατικός και ως επί το πλείστον έτσι, ήταν. Για τον Τερζόπουλο δεν είναι η βαδιστική κίνηση που ισχυροποιεί τα εκφραζόμενα εξ ανάγκης. Είναι η σωματικότητα της έκφρασης, η ψυχοσωματική ενέργεια των ηθοποιών που δίνει δυναμική ανάδειξη,    είναι ο φορέας της δράσης και των τεκταινόμενων. Μαζί δε με την  εγρήγορση της σκέψης, του πνεύματος και της αποδέσμευσης από την προσδιορισμένη, προκαθορισμένη υποκριτική, δημιουργήθηκε μια εξόχως ρεαλιστική θεατρική πραγματικότητα που δύσκολα (έως καθόλου) έχουμε δει. Όλα συμβαίνουν ανοίκεια, εντός ενός σκηνικού (και αυτό σχεδιασμένο από τον Τερζόπουλο όπως και τα κοστούμια ) που αναπαριστά έναν τριγωνομετρικό κύκλο  όπως τον έχει ορίσει η Τριγωνομετρία και καλύπτει όλη την είκοσι μέτρων Ορχήστρα. (νοιώσαμε ότι το σκηνικό παραπέμπει με την χρήση της Τριγωνομετρίας στον μαθηματικό προσδιορισμό του θετικού και του αρνητικού συντεταγμένου, άρα πολύ κοντά στην εικαστική και στην φιλοσοφική, φιλολογική ύπαρξη της ”Ορέστειας” και της προσέγγισης της από τον Τερζόπουλο). Και επίσης όλα επιτείνονται με τις μουσικές συνθέσεις και το ηχητικό περιβάλλον που δημιουργήθηκε από τον Παναγιώτη Βελιανίτη, εμπνευσμένα.

Υπέρ δυναμωμένη και υποβλητική, σε σημείο που μοιάζει τόσο κοντά στο τρομακτικό και το αναπόφευκτο αιμάτινο συμβάν,  η σχεδίαση των φωτισμών που υπογράμμισαν και ενέτειναν  την δράση, αυτοί οι διαφορετικοί και ατμοσφαιρικοί φωτισμοί, διαφορετικοί σε κάθε ένα  από τα τρία επεισόδια της Τριλογίας από τον ίδιο τον Θεόδωρο Τερζόπουλο που με την εξαιρετική μετάφραση της Ελένης Βαροπούλου, εδραίωσε την δραματουργική του επεξεργασία και ανάδειξε με εκκωφαντικό τρόπο την Τραγικότητα που έρπει, για σηκωθεί στα πόδια της στη συνέχεια, με την βεβαιότητα της εξουσιαστικής της Πειθούς  και να καταλύσει, την υπάρχουσα ευταξία, δημιουργώντας μια νέα και στα μέτρα της δομική πραγματικότητα όπου ακόμη και αυτές οι Ερινύες, υποκύπτουν, υποβαθμίζονται, οδηγούνται ”κάτω, κάτω” όπως τους κραυγάζει και η εκπρόσωπος της Εξουσίας, Θέα Αθηνά που τις ”αναγάγει” με πονηρία σε ”Ευμενίδες” και εγκαθιδρύει, ένα παιχνιδάκι στα χέρια της, έναν νέο κόσμο. Μια Δημοκρατία χειραγωγουμένη και εύθραυστη. Το μέγιστο δε ενδιαφέρον του Τερζόπουλου από την αρχή της παράστασης και με την εξέλιξη των δυο πρώτων Τραγωδιών (Αγαμέμνονας, Χοηφόροι) ήταν να αναδείξει οδηγώντας μας με σαφή και εύλογο τρόπο προς αυτή την τρίτη και κορυφαία Τραγωδία, την τραγωδία της υποταγής, της απαλλαγής- αθώωσης , την υπονόμευσης, της επικράτησης της ανώτερης Τάξης, για την εξοστράκιση των πρότερων και την επικράτηση της συλλογικής Λήθης.

Φτάνοντας στο τέλος αυτής της αναφοράς (μονό αναφορά μιας και η παράσταση δεν επιδέχεται ουδεμίας κριτικής, είναι υπεράνω και της πλέον εμπεριστατωμένης, εξ άλλου την επιδοκιμασία την έδωσε το κοινό με την αθρόα παρουσία του στην Επίδαυρο και τις επευφημίες του, όπως και την ενεργό συμμέτοχη του όχι μόνο με το χειροκρότημα του αλλά και την ενεργή στάση – επιβεβαίωση του σε όσα είδε και εισέπραξε, για την θετική είσπραξη της αναφοράς μέσω της ”Ορέστειας” στο ζοφερό απάνθρωπο και φιλοπόλεμο ΣΗΜΕΡΑ, που αποδεκατίζει, γενοκτονεί  ολόκληρους λαούς. Το εντυπωσιακό δε, είναι ότι στην παράσταση του Σαββάτου κοινό και συντελεστές φώναζαν επί ώρα και με ρυθμό ”Λευτεριά στην Παλαιστίνη”. Τι πιο αντιπολεμικό, πανανθρώπινη αλληλεγγύη) θα αναφερθώ ονομαστικά και για κάθε Τραγωδία ξεχωριστά, στα ονόματα των ηθοποιών και τους σταθμούς της περιοδείας που θα ακολουθήσει η παράσταση.

Προτροπή μας, δια λόγου γνώσεως. Επιβάλλεται να την παρακολουθήσετε.

ΑΙΣΧΥΛΟΥ –  ΟΡΕΣΤΕΙΑ

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ

Φύλακας -Κορυφαίος –    Τάσος Δήμας, Κλυταιμνήστρα –  Σοφία Χιλλ

Κήρυκας –  Ντίνος Παπαγεωργίου,  Αγαμέμνων –  Σάββας Στρούμπος

Κασσάνδρα –  Εβελίν Ασουάντ, Αίγισθος – Δαυίδ Μαλτέζε

Χορός

Μπάμπης Αλεφάντης, Ναταλία Γεωργοσοπούλου, Κατερίνα Δημάτη, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Πύρρος Θεοφανόπουλος, Έλλη Ιγγλίζ, Βασιλίνα Κατερίνη, Θάνος Μαγκλάρας, Ελπινίκη Μαραπίδη, Άννα Μαρκά Μπονισέλ, Λυγερή Μητροπούλου, Ρόζυ Μονάκη, Ασπασία Μπατατόλη, Νίκος Ντάσης, Βαγγέλης Παπαγιαννόπουλος, Σταύρος Παπαδόπουλος, Μυρτώ Ροζάκη, Γιάννης Σανιδάς, Αλέξανδρος Τούντας, Κατερίνα Χιλλ, Μιχάλης Ψαλίδας.

ΧΟΗΦΟΡΟΙ

Κορυφαίος –    Τάσος Δήμας, Ορέστης –  Κώστας Κοντογεωργόπουλος, Πυλάδης – Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Ηλέκτρα – Νιόβη Χαραλάμπους, Οικέτης – Αλέξανδρος Τούντας, Κλυταιμνήστρα – Σοφία Χιλλ , Τροφός – Έλλη Ιγγλίζ, Αίγισθος –  Δαυίδ Μαλτέζε.

Χορός

Μπάμπης Αλεφάντης, Εβελίν Ασουάντ, Ναταλία Γεωργοσοπούλου, , Κατερίνα Δημάτη, Πύρρος Θεοφανόπουλος,  Έλλη Ιγγλίζ,  Βασιλίνα Κατερίνη,  Θάνος Μαγκλάρας, Ελπινίκη Μαραπίδη, Άννα Μαρκά Μπονισέλ, Λυγερή Μητροπούλου, Ρόζυ Μονάκη, Ασπασία Μπατατόλη, Νίκος Ντάσης, Βαγγέλης Παπαγιαννόπουλος, Σταύρος Παπαδόπουλος, Μυρτώ Ροζάκη, Γιάννης Σανιδάς, Κατερίνα Χιλλ, Μιχάλης Ψαλίδας.

ΕΥΜΕΝΙΔΕΣ

Προφήτις –  Άννα Μαρκά Μπονισέλ, Απόλλων – Νίκος Ντάσης, Ορέστης –  Κώστας Κοντογεωργόπουλος, ο Είδωλον της Κλυταιμνήστρας – Σοφία Χιλλ, Αθηνά – Αγλαΐα Παππά, Προπομπός – Τάσος Δήμας.

Χορός  

Μπάμπης Αλεφάντης, Εβελίν Ασουάντ, Ναταλία Γεωργοσοπούλου, , Κατερίνα Δημάτη, Κωνσταντίνος Ζωγράφος, Πύρρος Θεοφανόπουλος,  Έλλη Ιγγλίζ,  Βασιλίνα Κατερίνη,  Θάνος Μαγκλάρας, Ελπινίκη Μαραπίδη, Άννα Μαρκά Μπονισέλ, Λυγερή Μητροπούλου, Ρόζυ Μονάκη, Ασπασία Μπατατόλη, Ντινος Παπαγεωργιου, Βαγγέλης Παπαγιαννόπουλος, Σταύρος Παπαδόπουλος, Μυρτώ Ροζάκη, Γιάννης Σανιδάς, Κατερίνα Χιλλ, Μιχάλης Ψαλίδας.

ΣΤΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΟΔΕΙΑΣ

19 Ιουλίου – Θέατρο Δάσους, Θεσσαλονίκη

26 Ιουλίου – Αρχαίο Θέατρο Δωδώνης

2 – 3 Αύγουστου – Αρχαίο Αμφιθέατρο Κουρίου, Λεμεσός

24 Αύγουστου – Αρχαίο Θέατρο Φιλίππων, Καβάλα

28 Αυγούστου – Αρχαίο Θέατρο Δίου

4 – 5 Σεπτεμβρίου – Ωδείο Ηρώδου Αττικού, Αθήνα

7 – 8 και 13 – 14 Σεπτεμβρίου – Σχολείον της Αθήνας – Ειρήνη Παππά

20 – 21 Σεπτεμβρίου – Θέατρο Olimpico, Βιτσέντσα, Ιταλία