Ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι στην Πειραιώς 260

Γράφει ο Γιάννης Γαβρίλης, στον ηχηρό απόηχο της παράστασης

Στον χώρο Δ της Πειραιώς 260 η παράσταση που σκηνοθετήθηκε από τον Κριστόφ Βαρλικόφσκι και που παρακολουθήσαμε, ήταν μια ”Αποκάλυψη”.

Ήταν μια δυναμική υπέρβαση των στεγανών του Θεάτρου και αντίθετη στους καθιερωμένους (ενίοτε και απαράβατους) νόμους του. Μια παράσταση που μας απορρόφησε. Μας αφομοίωσε.

Ήταν οι τέσσερεις, περίπου, ώρες της διάρκειας της, τόσο γοητευτικές θεατρικά, τόσο ανατρεπτικές στη σχέση μας με τον χρόνο που μας έφεραν στο σημείο να τον ξεχάσουμε. Ο Βαρλικόφσκι, που έχουμε γνωρίσει μέσα από τις επανειλημμένες συμμετοχές του, τόσο στο Φεστιβάλ Αθηνών- Επιδαύρου, όσο και στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση, ήρθε τώρα, να αναταράξει και πάλι, τα λιμνάζοντα ύδατα της θεατρικής στασιμότητας, της αμηχανίας, της έλλειψης φαντασίας, της ανυπαρξίας τόλμης και ευρηματικότητας.

Ο Βαρλικόφσκι σε αυτή τη καινούρια του παράσταση, συμπεριέλαβε όλη την δυναμική που υπάρχει και μάλιστα σε έντονο βαθμό, στο σύγχρονο Θέατρο και στα εκφραστικά του μέσα, επιδεικνύοντας τα, σε όλη τους την εκφραστικότητα, πλαστικότητα,  εικονοποιώντας την εξέλιξη τους, μεταφέροντας την έτσι, σε μια άλλη διάσταση προβολής της. Εκμεταλλεύτηκε απ’ άκρη σ’ άκρη την δεδομένη σκηνή του χώρου Δ, τολμώντας να εναρμονίσει, με ικανή πρωτοτυπία, το ”αντισυμβατικό”. Ενέταξε δηλαδή τον κινηματογράφο σε συνομιλία με το Θέατρο. Σε μια εμπνευσμένη αρμονική  αλληλοσυμπλήρωσης. Με τα δυο αυτά μέσα, να συνδιαλέγονται και με τους ηθοποιούς, που όντας επί σκηνής, συζητούν, απευθύνονται και συνυπάρχουν με τα πρόσωπα των κινηματογραφικών πλάνων. Ηθοποιοί, που με την καθοδήγηση του Βαρλικόφσκι, δεν υποδύονταν, δεν ενδύθηκαν απλώς τον ρόλο που στον καθένα,  αντιστοιχούσε. Ζούσαν την κάθε φράση που το κείμενο τους επέβαλε, ζούσαν την ουσία και το συναίσθημα, προβάλλοντας την αυθεντικότητα της υπόκρισης, μέσω της απλότητας της ερμηνείας, της απαραίτητης σιγουριάς και σταθερότητας που πρέπει να έχει ο ηθοποιός, γνωρίζοντας σε βάθος τον χαρακτήρα που καλείτε να ερμηνεύσει. Και όλα να συμβαίνουν και να εξελίσσονται με έναν μαγικό τρόπο σε έναν σκηνικό χώρο μεταλλασσόμενο, μετατοπιζόμενο, με κυρίαρχο του στοιχείο, μια μεγάλη μεταλλική κατασκευή που συρόμενη από τη μεριά στην άλλη μεταμορφωνόταν, όσο κι’ αν αυτό φαίνεται περίεργο, (ίσως δε και μη εφικτό)και ανάλογα με την δράση, σε κελί βασανιστηρίων, σε χώρο αναμονής τρένων (με τις αφίξεις-αναχωρήσεις να περνούν καταναγκαστικά σε φωτεινούς πίνακες) μέχρι και χώρο όπου οι Εβραίοι συλληφθέντες άφηναν τα ρούχα τους πριν την μεταφορά τους στους θαλάμους αερίων και την εξόντωση τους και την εν συνεχεία πώληση των ενδυμάτων τους, σε καταστήματα της Γερμανίας (μια τραγική αιχμή-αναφορά στη πίστη και προσήλωση του Γερμανικού λαού στο Γ’ Ράιχ). Με τις χρονικές μετατοπίσεις των ιστοριών που εναλλάσσονταν οι οποίες δε, δεν ήταν λίγες, ούτε ιστορικά, ούτε χρονικά ή τοπικά. Με διαφορετικούς χαρακτήρες ανθρώπων-ηρώων του θεατρικού κειμένου.  Και όλο αυτό το μείγμα να περιστρέφεται, ιδανικά, γύρω από ένα και μόνο κυρίαρχο στοιχείο. Τον Νόστο. Την επιστροφή. Από του μυθικού Οδυσσέα την πολύχρονη βασανιστική περιπλάνηση  και την Ομηρική του ”Νέκυια”, στην  Πολωνοεβραία Ιζόλδη όπου κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, βασανίστηκε σωματικά και ψυχολογικά, από τους Ναζί, βρήκε όμως την δύναμη να αντισταθεί και να   επιζήσει, κάνοντας σκοπό της επιβίωσης της το να βρει τον χαμένο άντρα της.(συγκλονιστική  η αναφορά στο πρόσωπο του Κλοντ Λάνζμαν και στο επικό ντοκιμαντέρ του ”Soah” για το Ολοκαύτωμα).

Και η συνέχεια;

Αυτή όλη της  την περιπέτεια και την περιπλάνηση, να τις περιγράψει σε βιβλίο, ως αυτοβιογραφία που  αφού εκδοθεί να γίνει χολιγουντιανή ταινία και την ίδια να την ερμηνεύσει η Ελίζαμπεθ Τέιλορ, με τον Ρομάν Πολάνσκι να σκηνοθετεί. (Το θεατρικό κείμενο βασίστηκε σε άρθρο της Hanna Kral ”A tale for Hollywood” και στο μυθιστόρημα της ”Chasing tht King of Hearts”)

Ήταν μαγικός, ήταν ειρωνικός, αιχμηρός, πικρόχολος, ήταν ακόμη και χιουμοριστικός ο τρόπος που ο Βαρλικόφσκι ενέταξε, συνέδεσε, έδωσε ιδανική συνέχεια στα μικρά και σχετικά ανόμοια επεισόδια που αποτελούν τα κείμενα της  Hanna Kral, δημιουργώντας μια καθαρά προσωπική του θεατρική συνθήκη που ξεπερνούσε το κείμενο θέτοντας το, σε δεύτερη μοίρα, χρησιμοποιώντας το ως εργαλείο, για να δημιουργήσει μια θεατρική έκφραση που η αληθοφάνεια της, η απλότητα της υπόκρισης, η μεταφορά από την μια ιστορία στην άλλη, σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, προσέγγιζε τον θεατή και τον έκανε συμμέτοχο προσβλέποντας, κυρίως, στην άρση της παθητικής θέασης κάτι που το κατάφερε στον μέγιστο βαθμό.

Η μεγάλη διάρκεια της παράστασης δεν κούρασε. Κάτι τέτοιο, κάλλιστα θα μπορούσε να συμβεί. Όπως σε άλλες παραστάσεις παρόμοιας διάρκειας ή και μεγαλύτερης που έχουμε παρακολουθήσει. Διότι εδώ, δεν υπήρχαν πολυλογίες, δεν υπήρχαν σκηνικές υπερβολές για να εντυπωσιάσει τάχα μου. Υπήρχαν αναφορές στην συλλογικότητα της ανθρώπινης συμπεριφοράς, στην σχολαστικότητα, στη καθοριστική μνήμη. Όλη η παράσταση είχε ροή, είχε σημασία, είχε λόγο ύπαρξης ως θεατρικό δρώμενο, επιβάλετο στο θυμικό του θεατή, με την αρτιότητα της, την ταχύτητα της, την προβολή και της τελευταίας λεπτομέρειας σε σχέση ακόμη και με τις γρήγορες αλλαγές, από τους βοηθούς σκηνής, των αντικειμένων που χρησίμευαν για να παρουσιαστεί η ατμόσφαιρα της κάθε ιστορίας.

Αν διακρίνεται, σε αυτό το κείμενο, έναν ενθουσιασμό εκ μέρους του συντάκτη, είναι σαφές, ότι έτσι είναι. Όχι απλώς μας κέρδισε η παράσταση, αλλά μας άφησε μετά την θέαση της, ικανά πράγματά προς σκέψη, ανάλυση, αναθεώρηση απόψεων. Θεωρώ, ότι και αυτόν τον σκοπό έχει το Θέατρο. Δεν είναι μόνο ψυχαγωγία, αλλά σε μέγιστο βαθμό έχει και ψυχαναλυτική υπόσταση, όντας ως μέσο που καλείτε να προκαλέσει τον θεατή και να τον κάνει να δει με άλλα ”μάτια” την μυθοπλασία, που την δημιουργεί η πραγματικότητα και την κάνει θεατρικό έργο και εν συνεχεία παράσταση.

Ο Βαρλικόφσκι όλα αυτά μας τα έδωσε χωρίς να θέλει τίποτα περισσότερο να πει (πόσο μάλλον να κάνει) από αυτά που λειτουργούσαν επί σκηνής, όπου δραματοποιήθηκαν με ευφυΐα και ευρηματικότητα,   γεγονότα, ή πράξεις, ή σκέψεις, ή αντιδράσεις ανθρώπων που διαχρονικά είτε  μέσω των μύθων είτε μέσω της γραπτής ιστορίας και παράδοσης ή και της περιγραφής των εμπειριών ως ανάγνωσμα που γνωρίσαμε ή διδαχτήκαμε και παραλάβαμε ως ιστορική, κληρονομιά. Με έμφαση στην βελτίωση των λαών σε κοινωνικό, πολιτισμικό και πολιτιστικό επίπεδο.

Μα…μπορεί μια θεατρική παράσταση να τα συμπεριλάβει όλα αυτά και να τα μεταδώσει;

Η παράσταση του Κριστόφ Βαρλικόφσκι ”Οδύσσεια. Μια ιστορία για το Χόλυγουντ” που ανέβηκε στον χώρο Δ της Πειραιώς 260 στις  17, 18 και 19 Σεπτεμβρίου, Αυτό έκανε.  Μια αναφορά στην πραγματικότητα, στους μύθους, στην συμπαντική μνήμη, αλλά και στην ελαφρότητα που κυριαρχεί στην Τέχνη για λόγους που επιβάλλονται από την αγορά και τη πώληση, στις ανίερες πράξεις καθεστώτων και μεμονωμένων ανθρώπων, παράλληλα με την μεγαλοσύνη του ανθρώπινου είδους και τα επιτεύγματα του, την ανάπτυξη ικανοτήτων αντίρροπων στην σωματική, πνευματική, εγκεφαλική, συναισθηματική καταστροφή του.

Από τις πλέον άρτιες και σημαντικές παραγωγές που ενέταξε στο καλοκαιρινό πρόγραμμά του, το Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου.