Κριτική του Γιάννη Γαβρίλη

Που έχει ανέβει στο Θέατρο ‘’Σταθμός’’.

Τα χρόνια περνάνε, μεγαλώνουμε, αλλάζουμε, σκληραίνουμε, η μνήμη ‘’κονταίνει’’ ή μάλλον της επιβάλλουμε να μη θυμάται. Ίσως γιατί μας βολεύει κάτι τέτοιο.

Και όμως υπάρχουν περίοδοι στη ζωή μας που έχουν χαραχτεί στη μνήμη ανεξίτηλα, εξακολουθούν να μας συντροφεύουν και να μας καθορίζουν.

Που θέλω να καταλήξω, επιτρέψτε μου.

Ήμουν παιδάκι, ένα  κούτσικο, όταν για πρώτη φορά ήρθα σε επαφή με το συμπαντικό έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Ήταν το 1956 όταν ο Μάνος Κατράκης ανέβασε στο Ελληνικό Λαϊκό Θέατρο του (στο Πεδίο του Άρεως) το ‘’ Ο Χριστός ξανασταυρώνεται’’, το ‘’παραδοσιακό αυτό λογογράφημα’’  (δανείζομαι εδώ τον χαρακτηρισμό από την ανάλυση του έργου, του Βρασίδα Καραλή) και έβλεπα την παράσταση πολλάκις, γιατί έπαιζε και η μητέρα μου (η Ευγενία Περιορή ως Πελαγία). Αυτή η παράσταση , χωρίς να είναι υπερβολή με καθόρισε, ήταν το έναυσμα να διαβάσω, μεγαλύτερος πια, και το βιβλίο.

Προ ημερών παρακολούθησα στο Θέατρο ‘’Σταθμός’’ την διασκευή- προσαρμογή που έκανε ο ‘’τολμών’’ Μάνος Καρατζογιάννης στο πανανθρώπινης εμβέλειας, ενσυναίσθησης, θυσίας για την Αγάπη προς τους ανθρώπους, έμπλεό θρησκευτικότητας, μα και κριτικής για τους εκκλησιαστικούς λειτουργούς και πάσης φύσεως ‘’άρχοντες’’, έργο του Νίκου Καζαντζάκη. Σκεφτόμουνα από πριν πως μπορεί να παρασταθεί το μεγαλείο αυτού του μυθιστορήματος, στη μικρή σχετικά σκηνή του Θεάτρου Σταθμός. Έχοντας βεβαίως κατά νου και την πορεία που έχει διαγράψει στο χώρο της Τέχνης, ως κινηματογραφική ταινία του Ζιλ Ντασέν , με την Μελίνα Μερκούρη το 1957 (Γαλλοϊταλικής παραγωγής με τον τίτλο ‘’ Celui qui doit mourir‎‎ – Αυτός που πρέπει να πεθάνει), θυμούμενός έντονα την εκπληκτική τηλεοπτική σειρά που είχε καθηλώσει το κοινό το 1975 -1977, σε σκηνοθεσία του Βασίλη Γεωργιάδη και  τον Αλέξη Γκόλφη ως Μανολιό, μη ξεχνώντας και τη μεταφορά του ως όπερα ( τίτλος, «Το ελληνικό πάθος» από τον Τσέχο συνθέτη Bohuslav Martinů). Ως θεατρικό έργο ανέβηκε για τελευταία φορά το 2005 σε σκηνοθεσία του Κοραή Δαμάτη.

Ο Μανός Καρατζογιάννης, λοιπόν, παρ’ όλες τις αντιρρήσεις του περίγυρου του, για το αν πρέπει να το ανεβάσει, ‘’σκύβει’’ με ευλάβεια, σεβασμό και ταπεινότητα, στο ( το λιγότερο που μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε), αριστουργηματικής δομής, έργο, και το αναπαριστά στο Θέατρο του. Αν και έχει αφαιρέσει αρκετούς χαρακτήρες (όντας πολυπρόσωπο), κρατώντας μόνο τους κυριαρχούντες χαρακτήρες – ήρωες, προσφέρει μια παράσταση συγκροτημένη (και με την σκηνοθεσία του), σημειολογικά ενδιαφέρουσα και με έναν ευρηματικό, θεατρικά, τρόπο, να αναπαριστάτε όλη η τραγικότητα, η καταγγέλλουσα δομή, η τρυφερότητα, πόσο μάλλον το μέγεθος της Θυσίας, τα κυρίαρχα στοιχεία του Καζαντζακικού σύμπαντός, ώστε να προσεγγίσει το θυμικό του /της θεατή, να του επιβληθεί, να κεντρίσει το ενδιαφέρον, ακόμη και να τον/την συγκινήσει. Και όλο αυτό το θεατρικό περιβάλλον που ‘’αγκάλιασε’’ το ‘’ ο Χριστός Ξανασταυρώνεται’’, να έχει την δυναμική που απαιτείται να έχει μια παράσταση, ως προς την πρόσληψή της, από όσους/ όσες έρθουν να την δουν.

Και σίγουρα θέλει ‘’κότσια’’ για να ερμηνευτεί με πειθώ ο Μανολιός. Ένας ρόλος με άρσεις και πτώσεις, με την δέουσα προσοχή που πρέπει να δώσει ο ερμηνεύων ηθοποιός τον ρόλο και όχι απλώς να τον ‘’ψηλαφήσει’’. Αλλά κυρίως να τον κατανοήσει, οπωσδήποτε να αντιληφθεί στην ολότητα του, τι μεταφέρει ο Καζαντζάκης μέσω αυτού, να ενδυθεί σε απόλυτο βαθμό τον απλό και άμοιρο και εν συνεχεία κατατρεγμένο βοσκό  που θα παραστήσει τον Χριστό, στο θρησκευτικό δρώμενο που γίνεται κάθε χρόνο στο χωριό το και… πάνω απ’ όλα. Ο ηθοποιός καλείτε να αποκωδικοποιήσει τον λόγο και την σημασία που ο Καζαντζάκης δίνει, στον χαρακτήρα αυτόν, τις ρωγμές και την αντισυμβατικότητα που έχει ο απλός αυτός άνθρωπός απέναντι στην καθεστηκυία εξουσία, που θεωρεί απειλή σημαίνουσα την μεταμόρφωση του και θα τον κατηγορήσει για βδέλυγμα ‘’μπολσεβίκο’’, θα τον αφορίσει, θα τον σταυρώσει. Αν και δύσκολός ο ρόλος, με τις τόσες ψυχικές και νοητικές μεταπτώσεις, ο Μάνος Καρατζογιάννης επιβλήθηκε επί σκηνής ως Μανολιός. Και επιβλήθηκε γιατί δεν χρησιμοποίησε τεχνικά θεατρικά – υποκριτικά μέσα. Αφέθηκε να τον κατευθύνει ο χαρακτηριστικός, όσο και σημαντικός αυτός ρόλος και όχι να τον δημιουργήσει κατά το δοκούν ή να τον υπερβάλλει. Όμορφα, γλυκά,  ήπια, σιωπηλά, χαμηλόφωνα, απέδωσε την ένταση και την εσωτερική κραυγή που θα κορυφώσει ένα ακόμη Θείο μα τόσο ανθρώπινο, Δράμα.

Μαζί του σε πλήρη ερμηνευτική εναρμόνιση και υποκριτικά πειστική απόδοση οι… Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας,  Πάνος Κούλης, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Έλενα Μαυρίδου, Μιχαήλ – Εφραίμ Τσουμπός (και βοηθός σκηνοθέτη), Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου που με την προσήλωση τους και την πειθαρχημένη εκφραστικότητα, ολοκλήρωσαν το θεατρικό ποθητό αποτέλεσμα που παρακολουθήσαμε.

Έξυπνη και λειτουργική η σκηνογραφική μελέτη των Ναταλίας Αστυπαλίτη και Δήμητρας Σαρρή που δημιούργησαν με λίγα και απλά αντικείμενα, ένα περιβάλλον αρμόζων στην πεμπτουσία της σκηνικής απόδοσης, καθώς και τα κοστούμια που ενέδυσαν τους ηθοποιούς των Δήμητρα Σαρρή και Βασιλικής Σύρμα. Σημαντική η Διδασκαλία κίνησης των ηθοποιών της Ζωής Χατζηαντωνίου, ενώ απόλυτα συμβατές με τα συμβαίνοντα επί σκηνής και ως ουσιαστική συμβολή στην ατμόσφαιρα της παράστασής, οι μουσικές συνθέσεις του Γιώργου Μαυρίδη. Στην απαιτούμενη ατμόσφαιρα συνέβαλλε καθοριστικά και ο σχεδιασμός των φωτισμών του Λάμπρου Παπούλια. Οι μάσκα που αναπαριστά το πρόσωπο του Χριστού και το κρατάει ο Μανολιός ως την συνέχεια του και πριν την θυσία του, είναι έργο της Μάρθας Φωκά.

Η παράσταση που είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Μάνου Κατράκη, είναι μια συλλογική και υπεύθυνη θεατρική απόδοση του, κυρίως, ανθρώπινου αυτού έργου, και που οι συντελεστές που δημιούργησαν την τωρινή παράσταση του, προεξάρχοντος του Μάνου Καρατζογιάννη, προσέφεραν το μέγιστο δυνατό, με συγκροτημένη σκέψη και με πειθαρχημένη την υποκριτική τους δυναμική.

Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΞΑΝΑΣΤΑΥΡΩΝΕΤΑΙ

του Νίκου Καζαντζάκη

Διασκευή – σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης

Θέατρο Σταθμός

Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο Αθήνα (πλησίον του ΜΕΤΡΟ ΜΕΤΑΞΟΥΡΓΕΙΟ)

Τηλέφωνο κρατήσεων | πληροφορίες: 210 52 30 26

Παραστάσεις

Κάθε Παρασκευή, Σάββατο στις 21:00 και Κυριακή στις 18:00

Μέχρι 26 Μαΐου

Προπώληση: https://www.more.com/gr–el/tickets/theater/o–xristos–ksanastauronetai/