Στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου

«Βρεκεκέξ, κουάξ, κουάξ»

Εντυπώσεις από μια παράσταση: Του Γιάννη Γαβρίλη             

Οι «Βάτραχοι» του Αριστοφάνη, διδάχτηκαν από τον Φίλωνα το 405 π.χ. (πήραν το πρώτο βραβείο), καθώς η επικείμενη ήττα των Αθηνών στον Πελοποννησιακό πόλεμο ήταν προ των πυλών.

Η Αθήνα κάτω από τον ασφυκτικό κλοιό αυτού του πολέμου, είχε, όπως ήταν επόμενο, περιέλθει σε κοινωνικό και πολιτιστικό αδιέξοδο, το λιγότερο. Ο πληθυσμός, εμφανιζόταν σε πλήρη κατάθλιψη, η πολιτική και οι πολιτικοί είχαν απαξιωθεί, ειδικά με την καταδίκη σε θάνατο, των Στρατηγών που είχαν νικήσει στη ναυμαχία των Αργινουσών (σ.σ.406 π.χ.), η δημαγωγία να επικρατεί, καθώς και η αγωνία για το αποτέλεσμα του παρατεινόμενου πολέμου και η επερχόμενη καταστροφή. Μαζί με όλα αυτά και οι θάνατοι των τριών κορυφαίων τραγικών ποιητών (σ.σ. Οι Βάτραχοι γράφτηκαν ενώ ο Σοφοκλής είχε πεθάνει λίγο χρόνο μετά τον Ευριπίδη (πριν είχε πεθάνει και ο Αισχύλος), και ένα χρόνο πριν την οριστική ήττα της Αθήνας).

Η υπόθεση της Κωμωδίας με λίγα λόγια.

Ο Διόνυσος, ο θεός του Θεάτρου, κατεβαίνει στον κάτω κόσμο για να επαναφέρει στην Αθήνα τον αγαπημένο του ποιητή Ευριπίδη (σ.σ. Ασφαλώς το ειρωνικό στοιχείο είναι εμφανές καθώς γνωρίζουμε την αντιπάθεια του Αριστοφάνη για τον Ευριπίδη) που είχε πεθάνει τον περασμένο χρόνο. Μόλις όμως φτάνει εκεί, βρίσκει τον Άδη σε αναστάτωση. Ο Ευριπίδης προσπαθεί να διεκδικήσει από τον Αισχύλο το θρόνο της τραγικής ποίησης. Στον αγώνα που ακολουθεί τη θέση του κριτή αναλαμβάνει ο ίδιος ο Διόνυσος. Παρόλη την προτίμηση του Διονύσου προς τον Ευριπίδη (σ.σ. εδώ ο Αριστοφάνης δίνει «χτύπημα κάτω από την μέση» εκφράζοντας απολύτως την άρνηση του για την ποιητική επάρκεια του Ευριπίδη), τελικά κλίνει προς τον Αισχύλο. Έτσι ο Αισχύλος οδηγείται στον κόσμο των ζωντανών για να βοηθήσει την Αθήνα, όπως έκανε και όταν ζούσε.

Παρακολουθήσαμε την παράσταση των «Βατράχων» που σκηνοθετήθηκε από την Αργυρώ Χιώτη, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Την Αργυρώ Χιώτη την γνωρίσαμε το 2014 στην παράσταση της «Αίματα» σε κείμενα του Ευθύμη Φιλίππου.

Την συναντήσαμε στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου το 2018 όπου είχε ανεβάσει τις «Χοηφόρες».

Η ιδιαίτερη αυτή σκηνοθέτις, δραματουργός, ηθοποιός, χορεύτρια με την ομάδα της VASISTAS μας κέρδισε, καθώς οι θεατρικές της προτάσεις διαφεύγουν του τετριμμένου, του επαναλαμβανόμενου και κινούνται σε έναν πλέον ευρηματικό τρόπο απόδοσης.

Και τώρα ήταν η στιγμή που κατέβηκαν στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Με το να παραστήσουν τους Αριστοφανικούς «Βατράχους». Με έναν εντελώς «προσωπικό» τρόπο, δομή, εξέλιξη και ουδεμία περικοπή του Αρχαίου κειμένου (νέα μετάφραση του ποιητή Νίκου Παναγιωτόπουλου, η παράσταση διήρκεσε δυο ώρες και δέκα λεπτά), ακολουθώντας τα χαρακτηριστικά που έκαναν την θεατρική αυτή ομάδα να ξεχωρίσουν… «Αναζητώντας δραματουργίες που δεν ορίζονται από μια γραμμική αφήγηση και με περιορισμένη χρήση τεχνικών μέσων, ενορχηστρώνοντας με λεπτομέρεια κινούμενες εικόνες και δημιουργώντας μουσικές χορογραφίες σε παρόντα χρόνο»(Α.Χ.).

Η σκηνοθετική ιδέα να κινηθεί η παράσταση (κυρίως ο χορός) Μιχάλης Βαλάσογλου, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Ευθύμης Θέου, Μανούκ Καρυωτάκης, Χαρά Κότσαλη, Σπύρος Μάστορας, Αντώνης Μυριαγκός, Τζωρτζίνα Χρυσκιώτη, σε ρυθμούς συνεχούς κίνησης ως μηχανικά ξεκούρδιστα παιχνίδια, σε ένα περιβάλλον που παρέπεμπε σε μεσαιωνικές παραστάσεις περιπλανώμενων ηθοποιών και ενίοτε να θυμίζει τους Σαιξπηρικούς βασιλικούς τρελούς (προσωπική, καθαρά, άποψη. Μου θύμισε και Comedia del arte), την βρήκα εξαιρετική. Όλοι και όλα περιστρέφονταν και διαδραματίζονταν γύρω και επάνω σε έναν διάδρομο (Σκηνογραφία Εύα Μανιδάκη) που στο ανώτερο του σημείο, πίσω σημείο του, είχε στηθεί ένα τραμπολίνο, όπου αυτό σηματοδοτούσε την κάθοδο-άνοδο από τον Άδη.

Δυνατό και καθοριστικό στοιχείο της παράστασης η μουσική του Jan Van Angelopoulous, αναπόσπαστα δεμένη με την δράση, αντι-δραση των τεκταινόμενων (η μουσική αποδίδεται από τους ηθοποιούς επί σκηνής).

Και τι σημαντικό ρόλο παίζει η υποκριτική ικανότητα (οπωσδήποτε και οι σκηνοθετικές οδηγίες),  στην ερμηνεία των, μόνο κατ’ όνομα δευτερευόντων ρόλων, που στους εδώ,  «Βατράχους», αναδείχθηκαν σε ισάξιους με τους πρώτους. Ως Ηρακλής ο Μιχάλης Βαλάσογλου, Χάρος, Αιακός, Πλούτωνας ο Ευθύμης Θέος. Αεικίνητος ο Μανούκ Καρυωτάκης ως νεκρός. Κωμικότατη φιγούρα ως Υπηρέτης η Δήμητρα Βλαγκοπούλου. Τον θίασο συμπληρώνουν (ευχάριστες, κωμικότατες) οι Χαρά Κότσαλη, Τζωρτζίνα Χρυσκιώτη. Όσο για τον Αντώνη Μυριαγκό (κορυφαίος) δεν είναι η πρώτη φορά που τον έχουμε ξεχωρίσει για την ερμηνευτική του δεινότητα. Στην απόδοση της ζωντανής μουσικής και ο Σπύρος Μάστορας.

Όσο για την  κορυφαία σκηνή της Κωμωδίας; Της αναμέτρησης του Ευριπίδη με τον Αισχύλο;

Απόλαυση. Από δύο σημαντικούς ηθοποιούς μας. Τον Νίκο Χατζόπουλο και τον Ακύλα Καραζήση, Οι απόλυτοι Αρχαίοι ποιητές. Έτσι όπως αντιπαρατίθενται, εκθειάζουν ο καθένας την δική του ποιητική δεινότητα, όπως λοιδορεί ο ένας τον άλλο, όπως αλληλοκοροϊδεύονται ή αποδύονται, όπως καταπίπτουν στο έσχατο σημείο (ξεκατίνιασμα θα το λέγαμε σήμερα) στη προσπάθεια τους στο ποιός θα ανέβει με τον Διόνυσο, στον Πάνω Κόσμο.

Ενδιαφέρουσα η ανάθεση στις δυο σημαντικές ηθοποιούς μας, την Εύη Σαουλίδου και την Μαρία Κεχαγιόγλου, να ερμηνεύουν αντίστοιχα τον υπηρέτη Ξανθία και τον θεό Διόνυσο (και μην αναρωτηθείτε γιατί η Χιώτη επέλεξε γυναίκες ηθοποιούς σε ανδρικούς ρόλους, δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει). Ξάφνιασε δε, τους θεατές η περιπλάνηση της κ. Κεχαγιόγλου-Διόνυσος, στο κοίλον, δημιουργώντας διαδραστική επικοινωνία (μέχρι και χαιρετισμούς σε γνωστά πρόσωπα) ηθοποιού- θεατών.

Ευρηματική, ευχάριστη, πράγματι στιγμή.

Η κ. Σαουλίδου δε, υ π α ρ κ τ ή, ακόμη και στις… σιωπές της. Ενεργειακή και με αισθητότατη κωμικότητα, όπως επιβάλει ο ρόλος του Ξανθία.

Τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη θα μπορούσαν να ενδύσουν τους ηθοποιούς με περισσότερη σχεδιαστική φαντασία, απείχαν από το όλον και την ατμόσφαιρα της παράστασης.

Ο φωτιστικός σχεδιασμός του Τάσου Παλαιορούτα την ανέδειξε, όπως και το κυρίαρχο στοιχείο της, τα ακροβατικά του Μανούκ Καρυωτάκη.

Βοηθός σκηνοθέτιδας Κατερίνα Κώτσου
Βοηθός σκηνογράφου Άννα Ζούλια
Βοηθός ενδυματολόγου – Ειδικές κατασκευές Άελλα Τσιλικοπούλου
Βοηθός στη δραματουργία Elyssa Brunel Leydet
Τεχνικός σύμβουλος ήχου Brian Coon
Κατασκευή σκηνικού Lazaridis Scenic Studio
Ζωγραφική σκηνικού Φρέντυ Γκίζας
Κατασκευή κοστουμιών Λίτσα Μουμούρη, Έφη Καραντάσιου
Κατασκευή μουσικού κουτιού Λευτέρης Χαβουτσάς
Ειδικές δερμάτινες κατασκευές Κώστας Βλαχόπουλος
Φωτογράφος παράστασης Γκέλυ Καλαμπάκα

Μια παράσταση που ακολουθεί λέξη προς λέξη το κείμενο του Αριστοφάνη, δεν τον γελοιοποιεί, δεν τον ευτελίζει και ..εκείνο που διέκρινα ήταν αυτό που είναι και κανόνας. Ότι το κυρίαρχο στοιχείο, η γένεση της Κωμωδίας είναι η Τραγωδία. Και αυτό η Αργυρώ Χιώτη το σεβάστηκε, το προέβαλε και οδήγησε τους ηθοποιούς της με αξιοπρέπεια και κωμική σοβαρότητα στην ορχήστρα της Επιδαύρου για να παραστήσουν τους «Βατράχους».